Një studim trevjeçar me gati 4.000 pjesëmarrës zbulon se përkeqësimi njohës nuk është pjesë e pashmangshme e plakjes dhe se truri mund të përmirësohet në çdo moshë – madje edhe pas dekadës së tretë të jetës, kur zakonisht fillon trajektorja e rënies së tij.
Një studim shkencor i publikuar së fundmi në revistën prestigjioze Scientific Reports ka hedhur poshtë një nga besimet më të përhapura të mjekësisë dhe të njeriut modern: që plakja e trurit dhe përkeqësimi i aftësive njohëse janë të pashmangshme. Rezultatet e një kërkimi trevjeçar, i realizuar mbi gati 4.000 të rritur, sugjerojnë se nuk ekziston asnjë “tavan” për përmirësimin e trurit dhe se qeniet njerëzore mund ta mbajnë – dhe madje ta forcojnë shëndetin e trurit edhe në moshën e thyer.
Kush e kreu studimin dhe çfarë tregoi ai
Kërkimi u realizua nga studiues të Qendrës për Shëndetin e Trurit (Center for BrainHealth) pranë Universitetit të Teksasit në Dallas, SHBA, të cilët studiuan një grup të gjerë të rritursh, me moshë që nga 19 deri në 94 vjeç. Gjetja kryesore e hulumtimit është ajo që shkencëtarët e cilësojnë si “revolucionare”: njerëzit ishin në gjendje ta përmirësonin në mënyrë të matshme performancën e trurit të tyre përmes praktikave të vazhdueshme dhe të fokusuara, të tilla si videota të shkurtra ditore dhe reflektimi personal.
Për të matur shkallën e shëndetit të trurit, studiuesit përdorën një metrikë të posaçme të quajtur Indeksi i Shëndetit të Trurit (BrainHealth Index), i cili vlerëson gjendjen e trurit në bazë të tre shtyllave kryesore.
Vlefshëm në çdo moshë dhe kurrë nuk është vonë
Një nga gjetjet më inkurajuese të hulumtimit është se përfitimet nga praktikat e shëndetit të trurit ishin të dukshme në të gjithë grupmoshat e studiuara. Të rinjtë përjetuan përmirësime të ngjashme në shkallë me ato të të moshuarve, duke provuar se këto praktika janë efikase pavarësisht vitelindjes.
Ende më domethënëse është gjetja se pjesëmarrësit që kishin pikët më të ulëta fillestare në fillim të studimit demonstruan shkallët më të larta të përmirësimit. Me fjalë të tjera, sa më i dobët të jetë truri në fillim, aq më shumë hapësirë ka për t’u rikuperuar dhe forcuar – një provë e qartë se kurrë nuk është vonë për ta nisur kujdesin ndaj shëndetit të trurit.
Lidhja mes rregullshmërisë dhe rezultateve ishte gjithashtu e drejtpërdrejtë: përdorimi i vazhdueshëm i “mikro-trajnimeve” ditore lidhej drejtpërdrejt me rritjen e pikëve në indeksin e shëndetit të trurit, ndërsa ata që angazhoheshin më shumë me to arritën pikët më të larta.
“Njerëzit tashmë kanë zgjeruar sa gjatë jetojmë. Tani po zgjerojmë sa gjatë truri mund të vazhdojë të përmirësohet, duke ndërprerë trajektoren e rënies që shpesh fillon në të tridhjetat e hershme të jetës,” tha profesorja Sandra Bond Chapman, drejtuese kryesore e Qendrës për Shëndetin e Trurit.
Si funksionojnë praktikat për shëndetin e trurit
Praktikat e propozuara nga studiuesit ishin të thjeshta dhe të përshtatshme për jetën e përditshme: u ofronin pjesëmarrësve njësi prej 5 deri në 10 minuta, të cilat përfshinin video të shkurtra, kontrolle të njohurive, aktivitete personale dhe module mujore tematike.
Pas kësaj faze, pjesëmarrësit u udhëzuan t’i fusnin në jetën e tyre të përditshme zakone specifike të mbështetura nga shkenca, siç është përfundimi i detyrave një nga një, në vend të përpjekjes për të bërë disa gjëra njëkohësisht (multitasking). Përveç kësaj, ata kishin mundësinë të angazhoheshin me trajnues specializues të shëndetit të trurit, të cilët u ofruan udhëzime të personalizuara.
Efekti “rimëkëmbës”: truri mund të riparohet edhe pas stresit të madh
Kërkimi nxori në pah edhe një fenomen interesant të quajtur “efekti rimëkëmbës” (rebound effect), i cili tregon se individët janë në gjendje t’i përdorin strategjitë njohëse për t’u rikuperuar, mbajtur dhe rritur shëndetin e trurit edhe gjatë ngjarjeve sfiduese të jetës dhe stresorëve të mëdha, siç janë humbja e vendit të punës apo zia për ndonjë humbje.
Kjo gjetje konfirmoi edhe një herë se shëndeti i trurit nuk është diçka fikse e përcaktuar një herë e përgjithmonë, por mund të “riprogramohet” me ndihmën e mjeteve të provuara shkencore, edhe në kushtet më të vështira jetësore.
Çfarë do të thotë kjo për ju
Mesazhi kryesor i këtij studimi është i qartë dhe i fuqishëm: truri ynë nuk i nënshtrohet një rënieje të pashmangshme thjesht për shkak të viteve që kalojnë. Me praktika të thjeshta, të përditshme dhe të kohëzgjatjes së shkurtër – vetëm 5 deri në 10 minuta në ditë – çdo njeri, nga mosha 19-vjeçare deri në moshën nëntëdhjetë e katër vjeçare, mund ta përmirësojë kujtesën, aftësitë njohëse, balancën emocionale dhe lidhshmërinë sociale.
Studiuesit e Qendrës për Shëndetin e Trurit besojnë se ky zbulim hap një kapitull të ri në shkencën e moshës: nëse njerëzimi arriti ta zgjasë jetën, tani duhet ta zgjasë edhe “jetën e shëndetshme të trurit” – kohën gjatë së cilës ai mund të mësojë, të rritet dhe të përmirësohet.
Siç e thotë vetë studimi, kurrë nuk është vonë për ta trajnuar trurin. Edhe nëse keni kaluar të tridhjetat, edhe nëse jeni mbi gjashtëdhjetë ose shtatëdhjetë vjeç, shkolla e trurit nuk mbyllet kurrë.
