Mundësia që inteligjenca artificiale të na vjedhë vendet e punës brenda natës është bërë një nga shqetësimet më të mëdha të shoqërisë moderne. Politikanët tashmë po japin alarmin dhe gjigantët e teknologjisë, siç është kompania mëmë e Facebook-ut, Meta, po lançojnë sisteme autonome për të marrë përsipër shitjet, shërbimin ndaj klientit dhe planifikimin – punë që aktualisht kryhen ekskluzivisht nga njerëzit.
Por si do të dukej në të vërtetë kjo botë plotësisht e automatizuar? Zeynep Tufekci, profesoreshë e sociologjisë dhe çështjeve publike në Universitetin e Princetonit, ofroi një këndvështrim krejtësisht të ndryshëm të gjërave në esenë e saj për The New York Times që e qetëson publikun.
Tufekci na kujton se tashmë kemi parë një pamje të një të ardhmeje të tillë. Kur Meta vendosi së fundmi që përdoruesit që nuk mund të hynin më në profilet e tyre në Instagram nuk do të ndihmoheshin më nga agjentë të drejtpërdrejtë, por nga robotë të trajnuar posaçërisht, u krijua kaos. Këta “bindën” inteligjencën artificiale duke u dhënë atyre kontrollin mbi më shumë se 20,000 profileve, përfshirë atë të Shtëpisë së Bardhë të Obamës. Më pas, ata u mburrën publikisht në Telegram se sa qesharake e thjeshtë ishte e gjitha.
Incidente të tilla nuk janë incidente të izoluara ose rezultat i gabimeve të përkohshme në programim. Air Canada u detyrua të mbyllte chatbot-et e saj pasi gabimisht i premtuan një klienti rimbursim – një burrë i paditi dhe fitoi në gjykatë. McDonald’s i tërhoqi robotët e saj që merrnin porosi në restorantet me shërbim “drive-through” pasi videot u bënë virale në TikTok duke i treguar ata duke shtuar me dëshpërim medaljone pule me vlerë qindra dollarë në porositë e klientëve.
Zeynep Tufekci shpjegon se këto dështime rrjedhin nga një fakt kyç dhe i pashmangshëm në lidhje me teknologjinë me të cilën jetojmë: modelet e mëdha gjuhësore (LLM), mbi të cilat bazohen chatbot-et e sotëm, nuk janë makina inteligjente që mendojnë logjikisht. Ato në fakt janë “makina bindjeje”. Ato as nuk kontrollojnë nëse informacioni që nxjerrin është i saktë apo logjik. Inteligjenca artificiale nuk di si ta bëjë këtë dhe nuk do ta dijë kurrë. Ajo thjesht llogarit matematikisht, bazuar në të dhënat e shumta mbi të cilat është trajnuar, se cila fjalë duhet të vijë statistikisht e radhës në mënyrë që përgjigjja të tingëllojë e besueshme.
“Kjo është arsyeja pse nuk besoj në një apokalips të tregut të punës”, argumenton ajo.
“Kur një model i inteligjencës artificiale dëgjon një “mashtrues” dhe i dorëzon çelësat e sistemit – ose kur i përgjigjet pyetjes suaj serioze me trillime – ky nuk është një gabim sistemi. Është një teknologji që funksionon pikërisht siç është projektuar”, thekson Tufekci në esenë e saj për NYT. Pikërisht për këtë arsye profesoresha thotë se nuk i dëgjon parashikimet e zymta për një apokalips të pashmangshëm në tregun e punës në të cilin robotët do të zëvendësojnë njerëzit.
Ka përjashtime, dhe këto janë punë që mbështeten në rregulla të rrepta dhe rezultate të verifikueshme. Programimi është një shembull i përsosur sepse përdor një gjuhë të strukturuar që mund të testohet në kohë reale. Kjo është arsyeja pse po shohim trazirat më të mëdha në atë sektor. E njëjta gjë vlen edhe për çdo punë ku rezultati është bardh e zi, ku një kompjuter mund të kontrollojë automatikisht nëse diçka është e saktë apo e pasaktë, funksionale apo jofunksionale.
Por shumica dërrmuese e vendeve të punës në botë nuk funksionojnë në këtë mënyrë. Të jesh kirurg, agjent i shërbimit ndaj klientit ose mësues i shkollës fillore kërkon “teknologji” të specializuar të inteligjencës njerëzore të modës së vjetër. Njerëzit shpesh pyesin: “Epo, punëtorët bëjnë gabime, atëherë pse të mos ndërtojmë mbrojtje dhe rregulla për të kapur gabimet e IA-së?”
Tufekci shpjegon se problemi është se makinat nuk bëjnë gabime njerëzore. Mënyra e tyre e punës, aftësitë e tyre të pabesueshme, por edhe dobësitë e tyre të çuditshme, nuk përputhen aspak me mënyrën njerëzore të të menduarit, duke e bërë të pamundur integrimin e tyre në sisteme të projektuara për të kapur gabimet njerëzore.
Kjo është arsyeja pse sot, pothuajse katër vjet pasi ChatGPT u publikua, shifrat e papunësisë në të gjithë botën mezi kanë ndryshuar. Tufekci beson se publiku thjesht na e ka keqinterpretuar vetë natyrën e kësaj teknologjie. Përmes fantastiko-shkencore dhe filozofisë së shekullit të kaluar, ne imagjinuam se makinat inteligjente do të funksiononin sipas rregullave të qarta që ne u japim atyre. Por në vend të kësaj, morëm të ashtuquajturën inteligjencë artificiale gjeneruese – një “kuti të zezë” që nuk mund ta kontrollojmë plotësisht dhe për të cilën shpesh edhe vetë krijuesit e saj nuk e dinë saktësisht se si ka arritur në një zgjidhje.
Atëherë, pse po na zë kaq shumë paniku?
Kur kompanitë përpiqen të ndërtojnë rregulla në chatbot-et e tyre, përdoruesit janë tepër të shpejtë për t’i anashkaluar ato duke manipuluar fjalët, gjë që në botën e teknologjisë quhet jailbreaking. Industria e teknologjisë tani po përpiqet të ndërtojë kafaze dixhitale për të frenuar këto sisteme, por në praktikë, është e pamundur të parashikohet dhe përshkruhet me kod matematik i gjithë universi i ndërveprimeve njerëzore ose, për shembull, të gjitha vendimet gjyqësore dhe ligjet që IA duhet t’i interpretojë saktë, në vend që t’i shpikë.
Pse jemi kaq të bindur se inteligjenca artificiale do të na lërë të gjithëve pa punë? Përgjigja, sipas profesorESHËS nga Princeton, qëndron në aftësinë e jashtëzakonshme të inteligjencës artificiale gjeneruese për të komunikuar në një gjuhë njerëzore të rrjedhshme, kuptimplotË dhe të ngrohtë. Përmes evolucionit, ne kemi mësuar ta perceptojmë një bisedë komplekse si provën kryesore të njerëzimit dhe inteligjencës. Makineritë që flasin pa u ndalur, na pëshpërisin në vesh dhe flasin për “ndjenjat” e tyre luajnë me psikikën tonë, kështu që është e lehtë për ne të mendojmë se ata janë zotërinjtë tanë të rinj ose të paktën një version më i përparuar i vetes.
Disa hapa historikë teknologjikë, si kalkulatorët, bënë të njëjtën punë si njerëzit, vetëm shumë më shpejt dhe më me efikasitet. Por kalimi në inteligjencën artificiale gjeneruese është diçka krejtësisht tjetër – është një mënyrë krejt e re funksionimi. “Ajo është një mollë për portokallin tonë. Ajo është një aliene”, e përshkruan me gjallëri Tufekci.
Në fund të fundit, inteligjenca artificiale në formën e saj aktuale nuk mund t’i zëvendësojë lehtësisht qeniet njerëzore, sepse nuk zotëron dhe nuk mund të manifestojë inteligjencën dhe gjykimin e shëndoshë njerëzor. Sigurisht, kjo nuk do ta pengojë atë të trondisë dhe destabilizojë shoqërinë në mënyra që ende nuk mund t’i imagjinojmë. Por sa më shpejt ta kuptojmë se çfarë është në të vërtetë, aq më shpejt mund të ndalojmë së paniku për gjërat e gabuara – si shkurtimet masive të vendeve të punës – dhe të fillojmë përgatitjet për ndryshimet e vërteta që do t’i sjellë botës.
