Çmimi Nobel për Paqen për vitin 2026 i është dhënë juristes jugafrikane Navathem Navi Pillay për përpjekjet e saj në promovimin e paqes dhe të drejtës ndërkombëtare.
Ajo mori duartrokitje të zjarrta pas shpalljes së çmimit të saj: Nëse duartrokisni pak më fort, ndoshta do ta ndaj çmimin me Trump-in, tha ajo me shaka, duke dalë nga një moment i mes festimeve entuziaste.
E lindur më 23 shtator 1941, ajo shërbeu si Komisionere e Lartë e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut nga viti 2008 deri në vitin 2014.
Afrikano-jugore me prejardhje indiane tamile, ajo ishte gruaja e parë jo e bardhë që shërbeu si gjyqtare në Gjykatën e Lartë të Afrikës së Jugut. Ajo shërbeu gjithashtu si gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare Penale dhe si Presidente e Tribunalit Ndërkombëtar Penal për Ruandën.
Në prill 2015, Pillay u bë Komisionerja e gjashtëmbëdhjetë e Komisionit Ndërkombëtar kundër Dënimit me Vdekje.
Si Kryetare e Komisionit të Pavarur Ndërkombëtar të Hetimit të OKB-së mbi Territorin e Pushtuar Palestinez, ajo akuzoi Izraelin për gjenocid në Gaza vitin e kaluar.
Komisioni konstaton se Izraeli është përgjegjës për kryerjen e gjenocidit në Gaza, deklaroi Pillay në atë kohë. Është e qartë se ekziston një qëllim për të shkatërruar palestinezët në Gaza përmes akteve që plotësojnë kriteret e përcaktuara në Konventën e Gjenocidit.
“Çmimi Nobel për Paqen 2026 i jepet një personi i cili, me guxim dhe integritet të jashtëzakonshëm, ka hapur rrugën për një rend ligjor global më gjithëpërfshirës dhe gjithëpërfshirës. Laureati i këtij viti”, thuhet në citim, “ka luajtur një rol vendimtar në sigurimin që krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidi të ndiqen penalisht”.
Institucionet që mbështesin të drejtën ndërkombëtare janë nën presion, sanksione dhe sulme të mëdha, theksoi Jorgen Watne Frydnes, Kryetar i Komitetit Norvegjez të Nobelit, duke shpjeguar arsyen e dhënies së çmimit Pillay.
Në botën në të cilën jetojmë, me më shumë konflikte sesa kemi parë prej një kohe të gjatë, mbështetja, forcimi dhe zgjerimi i punës së këtyre institucioneve është thelbësore për një botë më paqësore. Kjo është arsyeja pse është veçanërisht e rëndësishme ta bëjmë këtë këtë vit, shpjegoi Frydnes gjatë konferencës për shtyp në Oslo.
Ai më pas pranoi se “konfliktet që shohim në të gjithë botën tregojnë se e drejta ndërkombëtare nuk ka arritur t’i zgjidhë dhe t’i ndalojë ato dhe pasi ne i shohim pasojat çdo ditë”.
Megjithatë, ai theksoi, se e drejta ndërkombëtare nuk ka qenë kurrë e përsosur dhe nuk i ka parandaluar kurrë të gjitha konfliktet, por ajo vendos standarde. Instrumentet ligjore parandalojnë aktet e luftës dhe dhunës. Ky është një fakt, shtoi ai, duke përsëritur se gurthemeli i një bote më paqësore është forcimi i së drejtës ndërkombëtare.
I pyetur për zgjedhjen për të nderuar një jurist të vetëm në vend të një institucioni të tërë, Frydnes kujtoi se Pillay ka qenë në ballë të zhvillimit të së drejtës ndërkombëtare për dekada, që nga mbrojtja e saj ndaj Nelson Mandelës dhe të burgosurve të Robben Island deri te roli i saj në procedurat e mëdha ligjore ndërkombëtare.
Sigurisht që ka shumë të tjerë që meritojnë njohje – gjyqtarë dhe institucione të rëndësishme – por këtë vit po përqendrohemi në një nga ekspertët ligjorë më të guximshëm dhe të rëndësishëm të kohës sonë, përfundoi ai.
Më pas Pillay tha: Të gjithë vazhdojnë të më pyesin: Kur do të ndalesh? Kur do të ndalesh? Kur do të ndalesh? Sapo mbusha 85 vjeç muajin e kaluar.
Juristja jugafrikane vuri në dukje se ajo mbetet e përkushtuar ndaj drejtësisë ndërkombëtare: Aktualisht jam ende e përfshirë si gjyqtare ad hoc në procedurat e nisura nga Gambia kundër Mianmarit, shpjegoi ajo, duke iu referuar çështjes para Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në lidhje me akuzat për gjenocid kundër pakicës Rohingya.
Pillay theksoi gjithashtu rëndësinë e mbështetjes që merr nga kolegët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut: Është shumë pozitive që miqtë tanë të mirë, kolegët tanë, të gjithë mbrojtësit e të drejtave të njeriut, janë këtu, tha ajo.
Navi Pillay
Pillay dhe akuza për gjenocid kundër Izraelit
“Pse duhet guxim për të thënë të vërtetën?”, tha Pillay, duke kujtuar reagimet ndaj raportit të Kombeve të Bashkuara që e përcaktoi atë që ndodhi në Rripin e Gazës si gjenocid.
Gjatë fjalimeve të shkurtra jashtë Tribunalit të Nurembergut, të kapura në një video të publikuar në X nga Sekretarja e Përgjithshme e Amnesty International, Agnes Callamard, juristja jugafrikane kujtoi punën e saj si kryetare e Komisionit të Pavarur Ndërkombëtar të Hetimit të OKB-së mbi Territoret e Pushtuara Palestineze dhe Izraelin.
Gjëja e fundit që bëra ishte prezantimi i raportit mbi Gazën, në të cilin ne e përcaktuam atë që po ndodh atje si gjenocid, tha Pillay. Juristja tha se ishte e befasuar nga reagimet e disa kolegëve, të cilët kishin theksuar guximin e nevojshëm për të arritur në ato përfundime.
Interpretohet ligji, shqyrtohen të gjitha faktet dhe arrihet në një vendim të paanshëm, shpjegoi ajo.
Në shtator 2025, Komisioni i kryesuar nga Pillay arriti në përfundimin se Izraeli kishte kryer gjenocid në Rripin e Gazës, akuza të hedhura poshtë nga autoritetet izraelite.
Sulmi i Izraelit ndaj Çmimit
Izraeli e quan një shfrytëzim grotesk të një çmimi për të legjitimuar urrejtjen dhe paragjykimet anti-Izrael. Në një deklaratë, të cituar nga Times of Israel, Ministria e Jashtme tha se ajo do të ishte favorite nëse do të kishte një çmim për gënjeshtra, urrejtje dhe akuza shpifëse për krime rituale.
Roli i saj në demonizimin e pamëshirshëm dhe të motivuar politikisht të Izraelit dhe përhapjen e gënjeshtrës së gjenocidit është elokuent, këmbëngul ministria, duke bërë madje një krahasim me ministren e propagandës së Hitlerit: Tani që Komiteti i Nobelit ka dhënë gënjeshtrën më të madhe të shekullit të 21-të, Joseph Goebbels me siguri po duartroket nga ferri.
Joseph Goebbels
Teksti i citimit të çmimit
Angazhimi i Navi Pillay ndaj parimeve universale ligjore dhe busulla e saj morale e palëkundur kanë qenë konstante gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë, shpjegohet. E lindur në Durban, Afrikën e Jugut, gjatë regjimit të aparteidit, në një familje me origjinë indiane tamile, Pillay u bë avokate dhe pioniere ligjore, duke trajtuar format e thella të diskriminimit strukturor, ndarjes dhe përjashtimit.
Një fije e përbashkët lidh punën e saj të hershme në mbrojtje të Nelson Mandelës dhe kundërshtarëve të tjerë të aparteidit me shërbimin e saj si gjyqtare në disa nga gjyqet më të rëndësishme ndërkombëtare të kohës sonë.
Dhe pastaj vazhdohet, Laureatja e këtij viti ka zgjeruar ndjeshëm fushëveprimin dhe ndikimin e së drejtës ndërkombëtare. Ajo ka shërbyer si gjyqtare në Gjykatën e Lartë të Afrikës së Jugut, në Tribunalin Ndërkombëtar Penal për Ruandën dhe në Gjykatën Ndërkombëtare Penale. Ajo shërbeu si Komisionere e Lartë e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut dhe, deri vonë, kryesoi Komisionin e Pavarur Ndërkombëtar të Hetimit të Kombeve të Bashkuara mbi Territorin e Pushtuar Palestinez.
Sot, Navi Pillay është gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në procedurat kundër Mianmarit për gjenocid.
Navi Pillay është një nga mbrojtëset më të mëdha të parimeve të së drejtës ndërkombëtare të kohës sonë. Karriera e saj e shkëlqyer na kujton nevojën për të mbështetur, forcuar dhe zgjeruar sundimin e ligjit në nivel global. Angazhimi i Navi Pillay ndaj drejtësisë dhe dinjitetit njerëzor është një burim shprese dhe frymëzimi për të gjithë ata që aspirojnë të ndërtojnë një botë më paqësore.
