Rruga e Serbisë drejt BE-së ka zgjatur për më shumë se 20 vjet. Në dy dekadat e mëparshme, qeveritë serbe ndryshuan dhe përcaktuan strategji të ndryshme për zhvillimin e shtetit, por angazhimi për anëtarësim në BE ishte një konstante dhe diçka që të gjitha qeveritë aspiruan që nga ndryshimet demokratike në fillim të shekullit të 21-të, shkruan portali “European Western Balkans”, përcjell Reporteri.net.

Ritmi i anëtarësimit të Serbisë në familjen evropiane të kombeve gjatë gjithë këtyre viteve ka qenë dukshëm më i ngadaltë se zakonisht për vendet që përpiqen për anëtarësim në BE, pjesërisht për shkak të problemeve të hapura nga e kaluara dhe historia e luftës, dhe pjesërisht për shkak të vështirësive në negociatat me Prishtinën dhe rrethanave gjeopolitike që po të besohen vlerësimet e zyrtarëve aktualë nuk kanë qenë asnjëherë në favor të Serbisë.

Megjithatë, ajo që është lënë pas dore qëllimisht nga autoritetet serbe gjatë gjithë këtyre viteve është sundimi i ligjit, një çështje për të cilën, siç duket, Brukseli insiston me të njëjtin pasion siç përpiqet ta injorojë Beogradi.

Reklamë

Shumë herë në muajt e fundit kemi dëgjuar se Serbia do të bëhet anëtare e BE-së praktikisht në të njëjtin moment kur pranon zgjidhjen për statusin e Kosovës dhe kur vendos sanksione ndaj Rusisë.

Për më tepër, mund të dëgjonim se Serbia ka qenë prej kohësh në nivel evropian sipas shumë parametrave dhe se në disa fusha jemi edhe përpara vendeve anëtare të BE-së. Çështja e shtetit të së drejtës përmendet rrallë, përveç disa deklaratave konvencionale të zyrtarëve shtetërorë në shoqërinë e përfaqësuesve të BE-së.

Pse është kështu?

Vladimir Međak, anëtar i Bordit Ekzekutiv të Lëvizjes Evropiane në Serbi, shpjegon se temat si Kosova janë shumë të thjeshta dhe se mund të fokusohet lehtësisht në to, ndryshe nga ato që kanë të bëjnë me sundimin e ligjit.

“Çdokush mund të jetë një patriot i madh duke bërtitur për mosdhënien e Kosovës, dhe askush nuk mund të thotë: “Hej, unë nuk lejoj kontrollin e financave të mia.” Ky është fundi. Këtu qeveria dhe çdo post publik shihet si pre, sepse në fillim mendohet se si do t’i sjellë përfitime financiare marrja e asaj preje”, thekson ai.

Reklamë

Një problem që është lënë pas dore prej vitesh

Mund t’ua drejtojnë gishtin zyrtarëve të njërës dorë që janë sanksionuar për dështime në punë ose për veprime korruptive.

Qytetarët e Serbisë e kanë pranuar realitetin në të cilin pozita e një politikani e mbron atë nga pasojat dhe përgjegjësia, ndërsa disa politikanë, nga ana tjetër, me vetëdije dolën jashtë fushëveprimit të funksioneve të tyre, duke e ditur se nuk mund të dënohen për këtë.

Kështu, korrupsioni praktikisht u bë një fenomen normal në Serbi, dhe një nga problemet kryesore brenda paketës së quajtur sundimi i ligjit.

Reklamë

Krahas korrupsionit, presionit ndaj mediave dhe gjyqësorit, aferave të pazgjidhura, institucioneve të kapura, si dhe ndarjes së paqartë të pushtetit, janë probleme që përsëriten vit pas viti në raportet e institucioneve të shumta ndërkombëtare, por edhe të Komisionit Evropian duke theksuar mesazhet për “përparimin e kufizuar” të Serbisë në rrugën drejt BE-së.

Në thelb, sundimi i ligjit dhe arritja e standardeve evropiane në këtë fushë do të thotë që qytetarët e ardhshëm të BE-së do të mbrohen nga abuzimi me pushtetin nga njerëzit në pushtet.

Pikërisht për këtë, eurodeputetja nga radhët e të Gjelbërve, Viola von Cramon, e cilëson shtetin e së drejtës si themelin dhe shtyllën kurrizore të Bashkimit Evropian.

Duke folur për progresin e Serbisë në këtë fushë, ajo thekson se janë bërë përparime të caktuara, por në anën tjetër, disa probleme vazhdimisht injorohen.

Reklamë

Nga ana tjetër, Vladimir Međak thotë se zgjerimi i Bashkimit Evropian tani po shqyrtohet në një kontekst tjetër, që nënkupton anëtarësimin sektorial.

“Prandaj, anëtarësimi i plotë është i mundur vetëm nëse dikush i plotëson të gjitha kërkesat. Kjo do të thotë se një vend bëhet anëtar me të drejta të plota kur standardet e tij në sundimin e ligjit dhe lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar arrijnë në nivel evropian”.

“Serbia mundet, nëse zgjidh çështjen e Kosovës dhe çështjen e sanksioneve ndaj Rusisë, të hyjë në një lloj ‘rruge të anëtarësimit’, ku zgjerimi do të bëhej në disa hapa, por anëtarësimi i plotë, të cilin e kanë vendet e tjera anëtare, me të gjitha të drejtat. dhe detyrimet, është e vështirë të imagjinohet pa arritur plotësisht standardet në fushën e sundimit të ligjit”, thekson Međak.

Ai vëren se për këtë arsye funksionimi i institucioneve demokratike shfaqet për herë të parë si kriter i përcaktuar posaçërisht për anëtarësim në BE.

Reklamë

Institucionet e kapur dhe mediat e kapur prishin imazhin e Serbisë

Edhe pse shteti hoqi dorë zyrtarisht nga pronësia e medias, kjo nuk reflektoi në pluralizmin mediatik në vend. Përkundrazi, zyrtarët e qeverisë vazhdojnë të ndikojnë në përmbajtjen e asaj që publikojnë media dhe gazetarët e pavarur përjetojnë presion, kërcënime dhe sulme fizike, shpesh nga grupe dhe individë të lidhur me qeverinë.

Fakti që situata është shqetësuese është paralajmëruar edhe nga von Cramon, i cili thotë se Serbia është larg nga më e keqja në këtë fushë në Ballkanin Perëndimor.

“Presioni ndaj gazetarëve të pavarur është i madh dhe ndërhyrja e shtetit është e kudondodhur. Nuk ka demokraci pa liri të shtypit dhe të shprehjes dhe BE-ja duhet të forcojë përpjekjet e saj për ruajtjen dhe mbështetjen e medias së lirë në vend”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Problem shtesë është se në Serbi është shkelur parimi kushtetues i ndarjes së pushteteve, paralajmëron Vladimir Međak.

Pas përfundimit të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2017, Qeveria e Serbisë është në pozitë vartëse në raport me Presidentin e Republikës, gjë që sipas Međakut është zemërthyese, duke qenë se është një pasuri civilizuese e shekullit të 19-të.

“Kemi hyrë në negociata me historinë se gjyqësori duhet të bëhet i pavarur nga dy degët politike të qeverisë. Megjithatë, ndërkohë kemi ardhur në një situatë ku edhe pushteti legjislativ nuk është më një pushtet si i tillë”.

“Kështu, Qeveria e Serbisë, e cila sipas Kushtetutës është organi më i fortë, me më shumë pushtet, u bë organ ekzekutiv në duart e Presidentit të shtetit, i cili sipas të njëjtës Kushtetutë nuk ka absolutisht asnjë kompetencë.

“Sa i përket sundimit të ligjit si i tillë, i përcaktuar në negociata, në vitin 2022 kemi marrë të njëjtën notë si në vitin 2015. Në shkallën 1 deri në 5, nota jonë del të jetë 2.2”, thotë Međak, përcjell Reporteri.net.

Ai sqaron se Serbia ka marrë notën 2 në të gjitha fushat, përveç në fushën e reformës së administratës shtetërore.

“Për të mos përmendur faktin që prej pesë apo gjashtë vitesh po bëhen gjëra kundër ligjit. Nuk është se nuk kemi bërë progres, por ato gjëra që janë bërë mirë, në periudhën 2012-2014 kemi filluar t’i bëjmë disi në mënyrë të gabuar”.

“Serbia ka ndryshuar Kushtetutën, gjegjësisht dispozitat për pavarësinë e gjyqësorit, por fatkeqësisht edhe ato dispozita nuk do të kontribuojnë në zgjidhjen e problemeve, sepse ne kemi nevojë për pavarësinë e gjyqësorit për të mundësuar luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar”.

“Një reformë e tillë në drejtësi nuk do ta bëjë të mundur, sepse kërkon që ata që duhet të kontrollohen të japin leje për t’u kontrolluar nga dikush tjetër. Përderisa personi që është subjekt i kontrollit vendos se kush do t’i kontrollojë, nuk do të kemi rezultate”, nënvizon Međak.

Nuk ka vend për Serbinë në BE me këtë shtet të së drejtës

Në fjalimin e saj inaugurues, kryeministrja e vjetër e re e Serbisë, Ana Brnabiq, deklaroi se përfaqësuesit e autoriteteve në Serbi “kishin dëgjuar për një kohë të gjatë se gjëja më e rëndësishme për integrimin tonë është të bëjmë përparim të rëndësishëm në fushën e rregulli i ligjit”. Ajo shtoi se tani i kuptojnë plotësisht mesazhet e BE-së se përparimi i mëtejshëm varet nga dy çështje.

“Së pari – a do të përafrohemi me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së, domethënë a do të vendosim sanksione kundër Rusisë; së dyti, sa shpejt dhe në çfarë mënyre është e mundur të arrihet një marrëveshje përfundimtare për normalizimin me Prishtinën”, tha kryeministrja e Serbisë.

A janë me të vërtetë statusi i pazgjidhur i Kosovës dhe mosrespektimi i politikës së jashtme të Bashkimit Evropian pengesat e vetme në rrugën e Serbisë drejt Bashkimit Evropian dhe a mundet Serbia, nëse i zgjidh këto dy çështje, të llogarisë në anëtarësimin e plotë në BE? Nëse pyet Viola von Cramon – përgjigjja është jo.

Kosova dhe harmonizimi i politikës së jashtme mbeten tema të rëndësishme, por Von Cramon thekson se nuk është fokusi i vetëm i administratës në Bruksel.

“Raporti i Komisionit Evropian thekson reformat e brendshme dhe ato do të jenë vërtet në fokusin tonë. Ai do të jetë me të vërtetë çelësi për hyrjen në BE, dhe rrjedhimisht për sundimin e ligjit, lirinë demokratike dhe të medias, dhe luftën kundër korrupsionit endemik”.

“Unë i shoh këto tre fusha si vendimtare brenda vendit, në të cilat Serbia ka regresuar ose nuk ka bërë asnjë përparim në vitet e fundit që kur SNS ka qenë në pushtet”.

“Pra, sigurisht, dialogu me Prishtinën dhe përafrimi me politikën e jashtme të Bashkimit janë të rëndësishme, por ato nuk mund të zëvendësojnë reformat e brendshme. Qytetarët e Serbisë duhet të ndjejnë se çfarë nënkuptojnë standardet e BE-së në praktikë, në jetën e përditshme”, përfundon ai./Reporteri.net/