Rifaat al-Assad, vëllai i ish-presidentit sirian Hafez al-Assad dhe xhaxha i ish-presidentit tjetër, Bashar al-Assad , i njohur nga kritikët si “Kasapi i Hamas” për shtypjen e një kryengritjeje islamiste në qytetin e Hamës në vitin 1982, para se të përpiqej pa sukses për pushtet dhe të shkonin në ekzil, vdiq të martën.
Ai ishte 88 vjeç dhe vdiq në Emiratet e Bashkuara Arabe, shkruan Reuters.
Ish-oficeri i ushtrisë, i cili ndihmoi Hafez al-Assad të marrë pushtetin në një grusht shteti më 1970 dhe të vendosë sundimin e tij të hekurt, Rifaat vazhdoi të ketë ambicie presidenciale gjatë viteve të ekzilit, kryesisht në Francë. Ai u kthye në Siri në vitin 2021, para se të arratisej sërish në vitin 2024 pas rrëzimit të nipit të tij, Presidentit Bashar al-Assad.
Kur Hafez vdiq në vitin 2000, Rifaat kundërshtoi transferimin e pushtetit tek Bashar dhe e shpalli veten si pasardhësin legjitim, një sfidë lidershipi që doli të ishte e pafrytshme.
Ai u përfshi përsëri nga jashtë në vitin 2011, kur kryengritja përfshiu Sirinë, duke i bërë thirrje nipit të tij të largohej shpejt për të parandaluar luftën civile. Por gjithashtu ai mohoi përgjegjësinë e Bashar-it, duke ia atribuar kryengritjen një akumulimi gabimesh.
Më shumë se një dekadë më vonë, Bashar – ende në pushtet – i lejoi xhaxhait të tij të kthehej në atdhe, duke i ndihmuar të shpëtonte nga burgu në Francë, ku ishte shpallur fajtor për përvetësim miliona euro pronë duke përdorur fonde të devijuara nga shteti sirian.
Kur Bashar u rrëzua, Rifaat përpiqej të largohej përmes një baze ajrore ruse, por iu refuzua hyrja dhe më pas kaloi në Liban, duke u mbajtur mbi shpinën e një bashkëpunëtori të afërt, sipas një burimi me njohuri të drejtpërdrejtë të incidentit.
Sulmi i Hamas
Rifaat al-Assad, vëllai më i ri i Hafez-it, lindi në fshatin Qardaha, në një zonë malore pranë bregdetit mesdhetar, që është zemra e komunitetit minoritar Alawit, ku i përket familja.
Rifaat u bë figurë e fuqishme në regjimin e Assadëve pas grushtit të shtetit të vitit 1970. Ai komandoi forcat elitare që shtypën kryengritjen e Vëllazërisë Myslimane në Hamë më 1982, një nga kërcënimet më të mëdha për Hafez al-Assad gjatë 30-vjeçarit të sundimit të tij.
Ky sulm shkatërrues tre-javor, që shkaktoi vdekjen e mbi 10,000 personave, është përshkruar shpesh si model i asaj se si Bashar do të vepronte kundër rebelimit tre dekada më vonë.
Në vitin 2022, grupi monitorues i të drejtave të njeriut Syrian Network for Human Rights (SNHR), duke cituar vlerësime të informuara, pretendoi se midis 30,000 dhe 40,000 civilë u vranë në Hamë.
Në mars 2024, Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm të Zvicrës tha se do ta gjykojë Rifaat al-Assad për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit për veprimet e tij në Hamë. Sipas aktakuzës së prokurorëve zviceranë, midis 3,000 dhe 60,000 persona, shumica civilë, humbën jetën gjatë sulmit në Hamë. Avokatët e Rifaat-it thanë në një deklaratë se ai gjithmonë ka mohuar çdo përfshirje në këto veprime.
Konfrontimi me Hafez-in
Roli i tij në shtypjen e kryengritjes së Hamës e ngriti më tej statusin e tij në administratën e Assad.
Në librin e tij “Asad: The Struggle for the Middle East”, gazetari Patrick Seale përmend fitoren mbi Vëllazërinë Myslimane si një nga arsyet që figurat e larta të regjimit u kthyen te Rifaat kur Hafez u sëmur në vitin 1983 dhe frikësoheshin se nuk do të rikuperonte.
Ai u emërua zv/president vitin pasues. Kur Hafez ishte ende i sëmurë, Rifaat filloi të kërkonte ndryshime në qeveri, dhe postera të tij në uniformë u shfaqën në Damask. Kur Assad u shërua, ai ishte “jashtëzakonisht i pakënaqur”, shkruan Seale.
Konkurrenca e tyre kulmoi në 1984, kur Rifaat urdhëroi forcat e tij të merrnin kontrollin e pikave kyçe në Damask, duke kërcënuar me konflikt total. Por Hafez e ndaloi vëllain e tij nga konfrontimi. Rifaat la Sirinë pas grushtit të dështuar.
Shmangia e burgut
Ai u vendos si biznesmen i pasur në Evropë, fillimisht në Gjenevë, më pas në Francë dhe Spanjë. Në vitet e fundit mund të shihej duke ecur me truprojat në Puerto Banus të Marbella-s, ku kishte edhe pronë bregdetare.
Por pasuria e tij u bë fokus i hetimeve për korrupsion. Në vitin 2020, një gjykatë franceze e shpalli fajtor për përvetësim miliona euro pronë në Francë duke përdorur fonde të devijuara nga shteti sirian dhe e dënoi me katër vjet burg. E gjithë prona e tij në Francë, me vlerë rreth 100 milion euro, dhe një pronë tjetër 29 milion euro në Londër u sekuestruan. Rifaat e mohoi vazhdimisht akuzën.
Kthimi i tij në Siri në 2021 nuk ishte hera e parë që ai u kthye në atdhe që nga grushti i dështuar: në 1992 mori pjesë në funeralin e nënës së tij. Një gazetë pro-qeveritare raportoi se ai u kthye në 2021 “për të parandaluar burgimin në Francë” dhe nuk do të luante rol politik ose shoqëror. Një foto e publikuar në prill 2023 e tregonte atë midis disa personave, duke përfshirë edhe Bashar-in që buzëqeshte.
