Për dekada me radhë, forcat rezervë të NATO-s qëndruan në periferi të planifikimit të mbrojtjes, por pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia e ka detyruar aleancën të përballet me një realitet të ashpër: qasja ekzistuese ndaj rezervave nuk ishte e përshtatshme dhe nuk përputhej me shkallën, shpejtësinë dhe kompleksitetin e mbrojtjes kolektive moderne.

Tani, aleatët po ndërmarrin hapa për të rritur numrin e rezervistëve – dhe po shpresojnë të tërheqin talente nga fusha që po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme për fitoren brenda dhe jashtë fushëbetejës, por që nuk janë domosdoshmërisht konkurruese nga ana e pagave, përfshirë kibernetikën dhe IT-në.

“Të gjitha vendet po e bëjnë këtë në mënyra të ndryshme, me ritme të ndryshme, dhe po e bëjnë prej disa vitesh. Por tani po merr hov, dhe ky hov po rritet ende,” tha për Euronews  Gjeneral Gilbert Overmaat, kryetar i Komitetit të NATO-s për Rezervat.

Ashtu si me investimet në mbrojtje në përgjithësi, numri i rezervistëve në Evropë filloi të bjerë në fillim të viteve 1990, ndërsa kontinenti përfitonte nga e ashtuquajtura “dividendë e paqes” pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.

Më pas, në vitin 2014, Rusia pushtoi  pjesë të Ukrainës lindore dhe aneksoi Krimenë, duke i shtyrë aleatët të angazhohen për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes. Një tronditje e dytë erdhi me pushtimin e plotë rus në vitin 2022.

Lufta në vazhdim, e cila më vonë këtë muaj do të shënojë vitin e katërt, nxori në pah kufijtë e mbështetjes kryesisht te trupat e rregullta dhe tregoi nevojën për t’u përshtatur me kërkesat operacionale në rritje, për të projektuar fuqi në fusha të reja si kibernetika dhe hapësira, si dhe për të arritur gjenerim të shpejtë të forcave.

Rezervistët po shihen gjithnjë e më shumë si thelbësorë për të mbushur këto boshllëqe.

“Vendet veriore dhe lindore janë modele”

NATO e përditësoi zyrtarisht politikën e saj për rezervat në vitin 2023 për ta përafruar planifikimin e personelit me Konceptin e ri Strategjik të Aleancës. Politika e përditësuar thekson integrimin, e jo ndarjen.

Tani, më shumë rezervistë po marrin pjesë në stërvitje.

“Kjo është një nga pikat e politikës: përfitimi më i madh vjen kur rezervistët dhe forcat e rregullta përzihen ose punojnë së bashku, kur ka harmonizim të taktikave, pajisjeve dhe trajnimit,” tha Overmaat.

Në disa vende, kjo ndërthurje tashmë është bërë rutinë, ndërsa të tjera ende po përshtatin sistemet e tyre.

Franca ofron një shembull të qartë të kësaj qasjeje në praktikë. Stërvitja VULCAIN 2025 mobilizoi 1,000 pjesëtarë shtatorin e kaluar, rreth 80% e të cilëve ishin rezervistë. Personeli aktiv kishte rol mbështetës, si dhe siguronte kapacitete të avancuara si mjete inxhinierike, dronë dhe helikopterë.

Në kuadër të planit strategjik “Reserve 2030”, Franca synon të dyfishojë madhësinë e rezervave, të krijojë njësi të përziera, të themelojë një “batalion kibernetik” rezervistësh dhe të rrisë pjesëmarrjen e tyre në stërvitje shumëkombëshe. Këtë vit, vendi do të nisë gjithashtu shërbimin vullnetar ushtarak për 18-vjeçarët.

Gjermania ka krijuar po ashtu një model shërbimi ushtarak vullnetar për 18-vjeçarët dhe synon të ndërtojë një forcë prej 260,000 trupash aktive dhe 200,000 rezervistësh deri në vitin 2035.

Megjithatë, ajo që bëjnë rezervistët ndryshon nga një vend në tjetrin, tha Overmaat.

“Ata bëjnë më shumë ose më pak, varësisht nga nevojat e vendit të tyre dhe nga ajo që është politikisht e pranueshme aty, dhe kjo varet shumë nga strukturat socio-ekonomike,” shpjegoi ai. “Nëse ndërgjegjësimi për kërcënimet është më i madh, atëherë vullneti politik për të vepruar është më i fortë dhe ka më shumë lëvizje.”

“Në përgjithësi, do të thosha se vendet më veriore dhe lindore janë modele për të tjerët,” shtoi ai, duke vlerësuar sistemet e tyre të mobilizimit dhe mënyrën se si mbajnë evidencë për ekspertizën dhe aftësitë e rezervistëve individualë.

Struktura e forcës në kohë lufte e Estonisë, për shembull, mbështetet kryesisht te rezervistët, të cilët mbulojnë të gjithë spektrin e aktivitetit ushtarak – nga këmbësoria dhe artileria, te mbrojtja ajrore, kibernetika, logjistika, forcat speciale dhe udhëheqja e lartë. Këta rezervistë marrin trajnim fillestar përmes shërbimit të detyrueshëm, që zgjat tetë ose 11 muaj, dhe më pas i nënshtrohen trajnimeve të rregullta rifreskuese dhe stërvitjeve të papritura.

Letonia ka ndjekur një rrugë tjetër, por plotësuese. Në përgjigje të përkeqësimit të mjedisit të sigurisë, Riga rivendosi shërbimin e detyrueshëm në vitin 2023, me të gjithë rekrutët që hyjnë në rezervë pas përfundimit të 11 muajve shërbim.

Edhe Lituania ka vendosur objektiva ambicioze, me plane për ta rritur rezervën aktive nga rreth 33,000 në 51,000 pjesëtarë deri në vitin 2030.

“Ambasadorë të ushtrisë”

Edhe pse qasjet e aleatëve ndryshojnë, tashmë ekziston një mirëkuptim i përbashkët se rezervat nuk mund të trajtohen më si një mendim dytësor strategjik.

E re është edhe gjerësia e kapaciteteve që priten nga rezervistët. Përtej roleve tradicionale luftarake, po rritet kërkesa për specialistë që vijnë drejtpërdrejt nga jeta civile – ekspertë kibernetikë, profesionistë të IT-së, inxhinierë, mjekë dhe operatorë dronësh – aftësi këto që nuk mund të krijohen shpejt vetëm brenda forcave të rregullta.

“Kjo është diçka që e shohim qartë, sidomos pas 24 shkurtit 2022: ka një rritje të dukshme të interesimit,” tha për Euronews Nënkolonel Kenneth Myrup, atëherë oficer në Shtabin Ushtarak Ndërkombëtar të NATO-s.

“Njerëz që më parë nuk do ta kishin menduar shërbimin ushtarak paralelisht me punën civile, tani po dalin përpara dhe po thonë: unë mund të kontribuoj me aftësitë që kam nga jeta ime private.”

Ministritë e mbrojtjes po komunikojnë gjithashtu drejtpërdrejt me kompani për të siguruar talentin që u nevojitet, përfshirë në sektorë si logjistika, ndërtimi, transporti apo financat. Argumenti është se kjo është një fitore për të gjithë: ushtria fiton masën dhe aftësitë që i nevojiten, ndërsa rezervistët fitojnë aftësi të reja – kryesisht në vendimmarrje dhe udhëheqje – që u shërbejnë atyre dhe punëdhënësve të tyre.

Por po aq e rëndësishme për NATO-n dhe aleatët evropianë është fakti se rezervistët ofrojnë një lidhje kyçe mes ushtrisë dhe shoqërisë civile dhe ndihmojnë në përgatitjen e qytetarëve ndaj kërcënimeve të mundshme.

Sipas agjencive të ndryshme të inteligjencës, Rusia mund të jetë në gjendje të sulmojë një vend tjetër evropian para përfundimit të dekadës. Ndërkohë, akte të dyshuara sabotazhi dhe lufte hibride po kryhen rregullisht në mbarë Evropën, disa prej të cilave mund të shkaktojnë kaos të madh shoqëror pa u lëshuar asnjë raketë.

Megjithatë, edhe pse ndërgjegjësimi po rritet, kërcënimi vlerësohet ndryshe nëpër kontinent, dhe përgatitja civile ndryshon ndjeshëm.

Vendet baltike dhe skandinave priren të kenë nivel më të lartë përgatitjeje civile, pjesërisht për shkak të gjeografisë dhe historisë së tyre me Rusinë. Por në disa vende, ideja që civilët mund të duhet të luajnë rolin e tyre në skenarët më të këqij mbetet shumë e ndjeshme.

Kjo u vu në qendër të vëmendjes në Francë pasi Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, gjenerali Fabien Mandon, paralajmëroi se vendi duhet të përgatitet për mundësinë e luftës, madje edhe për të “humbur fëmijët tanë”, duke shkaktuar reagime politike dhe publike.

Rezervistët, tha Brigadier Gjeneral Overmaat, “janë gjithashtu ambasadorë të ushtrisë”.

“Kjo krijon ndërgjegjësim, flet për qëndrueshmërinë e shoqërisë. Nuk na duhen vetëm kapacitete ushtarake, na duhet edhe një shoqëri e qëndrueshme, dhe rezervistët mund ta ndërtojnë atë urë mes ushtrisë dhe shoqërisë.”/Reporteri.net/