Projektligji i ri për Shërbimin e Jashtëm të Kosovës parasheh ndryshime të rëndësishme në mënyrën e funksionimit dhe menaxhimit të diplomacisë, duke prekur drejtpërdrejt kompetencat e Presidentes, emërimet e ambasadorëve jashtë sistemit të karrierës dhe procesin e gradimit të diplomatëve.
Një nga ndryshimet më të rëndësishme lidhet me kompetencat e Presidentes, pasi emërimi dhe shkarkimi i konsujve të përgjithshëm, që sipas legjislacionit aktual bëhet me dekret presidencial, me projektligjin e ri kalon në kompetencë të Ministrit të Punëve të Jashtme, pas konsultimit me Kryeministrin.
Një tjetër ndryshim lidhet me ambasadorët dhe shefat e misioneve diplomatike që emërohen jashtë sistemit të karrierës. Projektligji nuk e përmban më kufizimin e shprehur në ligjin aktual, sipas të cilit këta zyrtarë mund të shërbejnë vetëm për një mandat, duke hapur kështu mundësinë që ata të riemërohen, shkruan Gazeta Online Reporteri.net.
Ndërkaq, një tjetër ndryshim me rëndësi është ai në sistemin e gradimit të diplomatëve. Komisioni për Grada dhe Disiplinë, i cili aktualisht ka rol vendimmarrës në dhënien e gradave diplomatike, sipas projektligjit do të ketë rol rekomandues, ndërsa vendimin përfundimtar do ta marrë Ministri.
Ambasadorëve jashtë sistemit të karrierës nuk u kufizohet më mandati i vetëm
Një prej ndryshimeve që bie më së shumti në sy në projektligjin e ri është mosruajtja e kufizimit ligjor për vetëm një mandat për ambasadorët dhe shefat e misioneve diplomatike që emërohen jashtë sistemit të karrierës.
Ligji aktual, përkatësisht neni 7, paragrafi 8, i Ligjit nr. 03/L-207, përcakton shprehimisht se personat që emërohen ambasadorë ose shefa të misioneve diplomatike dhe që nuk janë anëtarë të Shërbimit të Jashtëm mund të shërbejnë vetëm për një mandat. Pas përfundimit të tij, ata nuk konsiderohen pjesë e Shërbimit të Jashtëm.
Në projektligjin e ri, kjo ndalesë nuk përsëritet. Neni 33 përcakton se mandati i shefit të misionit diplomatik zgjat katër vjet, por nuk parasheh kufizim që një person i emëruar jashtë sistemit të karrierës të mos mund të marrë një mandat tjetër.
Paragrafi 6 i këtij neni përcakton vetëm se përfundimi i mandatit ose lirimi nga detyra i një shefi misioni të emëruar jashtë radhëve të diplomatëve të karrierës nuk krijon të drejtë për integrim në Shërbimin e Jashtëm apo për fitimin e statusit të diplomatit të karrierës.
Pra, projektligji e ruan dallimin ndërmjet diplomatëve të karrierës dhe atyre të emëruar jashtë këtij sistemi, por nuk e përmban më ndalimin e shprehur për shërbimin vetëm në një mandat. Kjo mund të interpretohet si hapje e mundësisë për riemërim, ndonëse nuk krijon të drejtë automatike për një mandat të dytë, pasi emërimi vazhdon t’i nënshtrohet procedurave përkatëse.
Sa i përket përfaqësimit të diplomatëve të karrierës, projektligji në nenin 32, paragrafin 10, përcakton se së paku 50 për qind e numrit të përgjithshëm të shefave të misioneve diplomatike duhet të emërohen nga radhët e diplomatëve të karrierës së Shërbimit të Jashtëm të Kosovës.
Kjo nënkupton se deri në gjysmën e pozitave të shefave të misioneve mund të plotësohen nga persona jashtë sistemit të karrierës, nëse plotësohen kushtet dhe procedurat e përcaktuara me ligj.
Projektligji parasheh gjithashtu që personat e emëruar jashtë sistemit të karrierës, të cilët vijnë nga sektori publik, mund ta pezullojnë marrëdhënien e punës gjatë mandatit dhe, pas përfundimit të tij, të kthehen në pozitën e mëparshme ose në një pozitë të barasvlershme.
Kompetenca për emërimin e konsujve të përgjithshëm kalon nga Presidentja te Ministri
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm në ndarjen e kompetencave institucionale lidhet me emërimin dhe lirimin nga detyra të konsujve të përgjithshëm.
Sipas Ligjit nr. 03/L-207, neni 7, paragrafi 10, konsujt e përgjithshëm emërohen me dekret të Presidentit, me rekomandimin e Ministrit të Punëve të Jashtme.
Ndërkaq, neni 37, paragrafi 2, i projektligjit të ri parasheh që konsulli i përgjithshëm të emërohet dhe të lirohet nga detyra me vendim të Ministrit, pas konsultimit me Kryeministrin.
Në këtë mënyrë, nëse projektligji miratohet në formën aktuale, Presidentja nuk do ta ketë më kompetencën për dekretimin e konsujve të përgjithshëm. Vendimmarrja për këto emërime do të kalojë te Ministri i Punëve të Jashtme, ndërsa roli i Kryeministrit do të jetë konsultativ.
Megjithatë, ky ndryshim nuk vlen për ambasadorët dhe shefat e misioneve diplomatike. Sipas nenit 32 të projektligjit, ata vazhdojnë të emërohen dhe të lirohen nga detyra me dekret të Presidentit, në bazë të propozimit të Qeverisë, pas nismës së Ministrit.
Pra, projektligji nuk ia heq Presidentes kompetencën për emërimin e ambasadorëve, por e ndryshon atë për një kategori tjetër të përfaqësuesve diplomatikë, përkatësisht konsujt e përgjithshëm.
Përveç kësaj, projektligji përcakton se përzgjedhja e kandidatit për shef të postit konsullor bëhet nga radhët e diplomatëve të karrierës, sipas procedurës së përcaktuar për përzgjedhjen e shefit të misionit diplomatik.
Ministri merr vendimin për gradat diplomatike, Komisioni vetëm rekomandon
Ndryshime të rëndësishme projektligji parasheh edhe në mënyrën e dhënies së gradave diplomatike, duke ia shtuar kompetencat vendimmarrëse Ministrit të Punëve të Jashtme.
Sipas nenit 28 të Ligjit nr. 03/L-122 për Shërbimin e Jashtëm, gradat diplomatike, me përjashtim të gradës së ambasadorit, jepen nga Komisioni për Grada dhe Disiplinë. Ky komision ka rol vendimmarrës në procesin e dhënies së gradave, ndërsa grada e ambasadorit trajtohet përmes një procedure të veçantë.
Ndërkaq, neni 57, paragrafi 3, i projektligjit të ri përcakton se gradat personale diplomatike, nga sekretar i tretë deri në ministër fuqiplotë, jepen me vendim të Ministrit, pas rekomandimit të Komisionit për Grada dhe Disiplinë.
Kjo nënkupton ndryshim të drejtpërdrejtë të rolit të këtij komisioni. Nga një organ që aktualisht ka kompetencë për vendimmarrje në dhënien e gradave, ai kalon në një organ që jep rekomandime, ndërsa vendimi përfundimtar i takon Ministrit.
Ndryshimi e përqendron më shumë kompetencën për gradimin e diplomatëve në duart e udhëheqësit të Ministrisë. Kjo është një çështje me rëndësi për mënyrën se si do të funksionojë pavarësia profesionale dhe sistemi i avancimit në karrierën diplomatike.
Projektligji, megjithatë, parasheh që avancimi të mbështetet në parimin e meritës dhe në kritere objektive, ndërsa përcakton edhe periudha minimale të shërbimit në gradat paraprake për të kaluar në nivele më të larta.
Për shembull, për avancimin nga atashe në sekretar të tretë kërkohet së paku një vit, nga sekretar i tretë në sekretar të dytë dy vjet, ndërsa për avancimet në gradat më të larta kërkohen periudha më të gjata përvoje profesionale. Për gradat e larta parashihen edhe kërkesa për përvojë në misione diplomatike dhe poste konsullore.
Në këtë mënyrë, projektligji ndërthur kritere më të hollësishme për zhvillimin e karrierës diplomatike me një ndryshim të rëndësishëm në autoritetin që merr vendimin përfundimtar për gradat.
Projektligji për Shërbimin e Jashtëm synon të rregullojë më hollësisht funksionimin e diplomacisë dhe sistemin e karrierës, por njëkohësisht ndryshon balancën e kompetencave ndërmjet institucioneve./Reporteri.net/