Si do të jetojnë njerëzit pas 70 vjetësh? A do të jetë inteligjenca artificiale pjesë e çdo aspekti të jetës, a do të vazhdojë të rritet popullsia botërore dhe si do të ndikojnë ndryshimet klimatike në të ardhmen e njerëzimit?
Këto janë disa nga pyetjet që revista shkencore New Scientist ka trajtuar me rastin e 70-vjetorit të themelimit të saj, përmes një projekti që përpiqet të përfytyrojë botën në vitin 2096, duke kombinuar njohuritë shkencore me imagjinatën.
Autori Jacob Aron ka shpjeguar se, për të ndërtuar këtë skenar, është mbështetur në studime shkencore, parashikime demografike dhe biseda me dhjetëra ekspertë të fushave të ndryshme.
Megjithatë, ai thekson se projekti nuk synon të paraqesë një parashikim të sigurt të së ardhmes, por një skenar të mundshëm që mbështetet pjesërisht në zhvillimet dhe njohuritë e sotme.
Bota mund të përballet me rënie të popullsisë
Një nga zhvillimet më interesante që Aron ka identifikuar gjatë hulumtimit lidhet me demografinë.
Për pjesën më të madhe të historisë moderne, popullsia botërore ka qenë në rritje. Megjithatë, projeksionet demografike sugjerojnë se ky trend mund të ndryshojë gjatë dekadave të ardhshme.
Në skenarin e paraqitur nga New Scientist, fundi i shekullit XXI mund të jetë një periudhë kur njerëzimi përballet me rënie të popullsisë në nivel global.
Kjo do të përfaqësonte një ndryshim të rëndësishëm demografik, me pasoja të mundshme për ekonominë, tregun e punës dhe organizimin e shoqërive.
Autori shpjegon se parashikimet demografike janë ndër elementet që mund të studiohen me një shkallë relativisht të lartë besueshmërie, pasi mbështeten në tendencat aktuale të lindshmërisë dhe strukturës së popullsisë.
Ndryshimet klimatike do të ndikojnë në botën e vitit 2096
Një tjetër element qendror i projektit është ndryshimi klimatik.
Sipas Aronit, shkenca ka zhvilluar modele që mundësojnë përllogaritjen e ndryshimeve të mundshme të klimës deri në fund të shekullit.
Megjithatë, rezultati përfundimtar do të varet nga vendimet që njerëzimi merr gjatë dekadave të ardhshme.
Në këtë drejtim, autori thekson se modelet shkencore mund të tregojnë skenarë të ndryshëm, por nuk mund të parashikojnë me siguri vendimet politike dhe ekonomike që do të përcaktojnë nivelin e emetimeve dhe të ngrohjes globale.
Për këtë arsye, përfytyrimi i botës së vitit 2096 kërkon kombinimin e njohurive shkencore me supozime për mënyrën se si do të veprojnë shoqëritë njerëzore.
Inteligjenca artificiale, sfida më e vështirë për t’u parashikuar
Autori pranon se inteligjenca artificiale ishte pjesa më e vështirë e projektit.
Sipas tij, zhvillimi i shpejtë i kësaj teknologjie e bën jashtëzakonisht të vështirë parashikimin e ndikimit të saj edhe për disa vjet, e aq më tepër për shtatë dekada.
Aron shpjegon se qëndrimet e tij për inteligjencën artificiale kanë ndryshuar që nga paraqitja e ChatGPT në vitin 2022.
Ai përmend se skenarët e së ardhmes së inteligjencës artificiale shtrihen nga mundësia e krijimit të një bote me bollëk ekonomik deri te rreziqet ekzistenciale për njerëzimin.
Për projektin e tij, autori ka zgjedhur një skenar më të moderuar.
Ai ka imagjinuar një krizë financiare të shkaktuar nga inteligjenca artificiale, e cila do t’i shtynte shoqëritë të vendosnin kufizime ndaj përdorimit të teknologjisë.
Megjithatë, Aron e pranon shprehimisht se kjo krizë është një element i trilluar i rrëfimit dhe se nuk e di nëse një ngjarje e tillë ka gjasa të ndodhë.
A mund të fitojnë kafshët dhe inteligjenca artificiale të drejta të ngjashme me njerëzit?
Një nga idetë më të pazakonta të projektit lidhet me zgjerimin e konceptit juridik të personalitetit.
Aron ka shqyrtuar mundësinë që në të ardhmen statusi i subjektit juridik të mos kufizohet vetëm te njerëzit.
Duke marrë parasysh ndryshimet në qëndrimet ndaj kafshëve dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale, ai ka përfytyruar një marrëveshje ndërkombëtare për njohjen e statusit juridik të qenieve jo-njerëzore.
Në rrëfimin e tij, kjo marrëveshje e imagjinuar ndikon në organizimin e shoqërisë dhe në marrëdhëniet ndërmjet njerëzve dhe qenieve të tjera.
Megjithatë, kjo është një hipotezë e autorit për të ardhmen, jo një zhvillim i parashikuar apo i konfirmuar shkencërisht.
Shkencëtarët nuk e studiojnë mjaftueshëm ndikimin e përbashkët të teknologjive
Gjatë përgatitjes së projektit, Aron ka biseduar me dhjetëra ekspertë për të kuptuar se si mund të zhvillohen fusha të ndryshme shkencore.
Një nga përfundimet që e ka befasuar është mungesa e studimeve që analizojnë në mënyrë të integruar ndikimin e zhvillimeve të ndryshme mbi njëra-tjetrën.
Për shembull, kërkimet për të ardhmen e shëndetit publik vetëm kohët e fundit kanë filluar të marrin më shumë parasysh mënyrën se si ndryshimet klimatike mund të ndikojnë në përhapjen e sëmundjeve.
Po ashtu, sipas tij, shumë ekspertë nuk e kanë shqyrtuar në mënyrë të thelluar ndikimin që inteligjenca artificiale mund të ketë në zhvillimin e disiplinave të tyre.
Kjo e bën edhe më të vështirë ndërtimin e një panorame të besueshme të botës pas 70 vjetësh.
A mund ta parashikojë shkenca botën pas 70 vjetësh?
Aron thekson se përfytyrimi i vitit 2096 është një ushtrim që kërkon njëkohësisht njohuri shkencore dhe imagjinatë.
Sipas tij, disa zhvillime, si ndryshimet klimatike dhe tendencat demografike, mund të analizohen përmes modeleve dhe të dhënave ekzistuese.
Por zhvillime të tjera, veçanërisht ato që lidhen me inteligjencën artificiale, politikën dhe transformimet shoqërore, mbeten shumë më të pasigurta.
Autori vëren se pas 70 vjetësh ai vetë do të ishte 110 vjeç dhe se shumica e ekspertëve që ka intervistuar ndoshta nuk do të jenë më gjallë për të parë nëse skenarët e tyre janë realizuar.
Pikërisht kjo distancë kohore, sipas tij, e bën vitin 2096 veçanërisht interesant për të menduar mbi të ardhmen.
Përfundimi i autorit është se shkenca mund të na ndihmojë të kuptojmë drejtimin e disa ndryshimeve, por nuk mund të na tregojë me siguri se si do të duket bota pas shtatë dekadash.
/Reporteri.net