Vala e të nxehtit që po përvëlon Evropën Perëndimore është më e rënda dhe më e përhapura e regjistruar ndonjëherë dhe do të ishte e pamundur pa krizën klimatike të shkaktuar nga djegia e lëndëve djegëse fosile, kanë deklaruar shkencëtarët.
Ata zbuluan gjithashtu se pothuajse gjysma e 850 qyteteve më të mëdha të Evropës po përjetojnë nivelin më të lartë të stresit termik të regjistruar ndonjëherë, një kombinim i temperaturës dhe lagështisë. Kushtet më të lagështa bëjnë që djersitja të jetë më pak efektive në ftohjen e trupit, duke i bërë valët e të nxehtit edhe më të rrezikshme.
Analiza vjen ndërsa një pjesë e Evropës regjistroi temperaturat më të larta histori, raporton The Guardian.
Gjatë verës së vitit 2022, më shumë se 60,000 njerëz humbën jetën nga nxehtësia në Evropë. Analiza statistikore e nevojshme për të vlerësuar ndikimin e valës aktuale të të nxehtit do të kërkojë kohë për t’u përfunduar. Megjithatë, është e sigurt se kjo valë do të ketë pasoja të rënda dhe tashmë po shkakton ndërprerje në jetën dhe aktivitetet ekonomike, me shkolla të mbyllura, spitale të mbingarkuara dhe anulime të udhëtimeve hekurudhore dhe ajrore në të gjithë kontinentin.
Analiza e re nga shkencëtarët e konsorciumit World Weather Attribution (WWA) tregon se si nxehtësia ekstreme po përkeqësohet me shpejtësi ndërsa ndotja nga karboni vazhdon të grumbullohet në atmosferë. Vetëm në vitin 2003, një valë e tillë të nxehti në Evropë do të kishte qenë rreth 2°C më e ftohtë për shkak të nivelit më të ulët të ngrohjes globale në atë kohë. Në vitin 1976, një tjetër vit i njohur për valën e të nxehtit, temperaturat do të kishin qenë 3.5°C më të ulëta.
Temperaturat përvëluese gjatë natës, të cilat aktualisht po dëmtojnë cilësinë e gjumit të njerëzve, janë rreth 100 herë më të mundshme sot sesa në vitin 2003. Shkencëtarët paralajmëruan se, pa veprime urgjente për klimën, kushtet e ardhshme të nxehtësisë do të bëhen edhe më ekstreme dhe vera aktuale mund të duket relativisht e freskët në krahasim.
“Kjo është vala më e rëndë dhe më e përhapur e të nxehtit që ka prekur ndonjëherë një rajon kaq të madh të Evropës,” tha Dr. Theodore Keeping, studiues i motit ekstrem në Imperial College London dhe pjesë e ekipit të WWA. “Ne zbuluam se gjatë 50 viteve të fundit, periudhë gjatë së cilës planeti është ngrohur me 1.1°C, mundësia për një valë të tillë të nxehti ka ndryshuar jashtëzakonisht shumë. Ky fenomen nuk do të kishte qenë i mundur në muajin qershor pa ndryshimet klimatike. A do të presim që verat e ardhshme të jenë më të freskëta? Absolutisht jo.”
Ai tha se shumë kryeqytete po përjetojnë jo vetëm periudhën më të nxehtë treditore të regjistruar ndonjëherë në qershor, por edhe periudhën më të nxehtë treditore të çdo stine. Të paktën 100 milionë njerëz në Evropë pritej të përballeshin me temperatura mbi 35°C të enjten.
Shkencëtarët përdorën temperaturën e globit me llambë të lagësht (wet bulb globe temperature) për të vlerësuar ndikimin shtesë të lagështisë së lartë. “Kjo mat aftësinë e trupit të njeriut për t’u ftohur. Duke qenë se 45% e qyteteve me mbi 50,000 banorë po përjetojnë kushtet më të këqija të regjistruara ndonjëherë, ndikimet në shëndet nga kjo valë e të nxehtit ka shumë të ngjarë të jenë jashtëzakonisht të mëdha,” tha Keeping. “Shpejtësia e këtij ndryshimi është tronditëse.”
Vala e të nxehtit ka thyer rekorde temperaturash në të gjithë Evropën.
Simon Stiell, kreu i klimës në OKB, tha: “Ndryshimet klimatike po përshkallëzohen pa kontroll, të shkaktuara nga varësia e botës nga djegia e qymyrit, naftës dhe gazit. Por zgjidhjet janë po aq të qarta: një kalim më i shpejtë drejt energjisë së pastër – e cila tashmë është shumë më e lirë se lëndët djegëse fosile – si edhe mbrojtja e pyjeve dhe ndërtimi i një qëndrueshmërie më të madhe ndaj klimës.”
Ekipi i WWA përdori të dhëna të vëzhguara dhe parashikime të besueshme të temperaturës për të analizuar periudhën më të nxehtë treditore në një zonë të gjerë të Evropës Perëndimore, e cila ndodhet nën një “kupolë të nxehti”. Duke përdorur metoda të shqyrtuara nga kolegët shkencorë, ata arritën në përfundimin e qartë se ndryshimet klimatike ishin faktori kryesor pas ashpërsisë së kësaj vale të të nxehtit.
Ata përjashtuan ndikimin e variacioneve natyrore të motit, veçanërisht ndikimin e fenomenit El Niño që ka filluar në Oqeanin Paqësor. Sipas shkencëtarëve, modeli aktual i motit – një sistem presioni të lartë që bllokon ajrin e nxehtë mbi Evropë dhe tërheq ajër të ngrohtë nga Sahara – nuk është i pazakontë gjatë verës. Megjithatë, niveli i nxehtësisë është përforcuar ndjeshëm nga ngrohja globale.
Carolina Pereira Marghidan, nga Red Cross Red Crescent Climate Centre, tha: “Pas valës shkatërruese të të nxehtit në Evropë në vitin 2003, shumë vende investuan në sisteme paralajmërimi të hershëm dhe plane veprimi. Hulumtimet tregojnë se këto masa kanë shpëtuar shumë jetë, por nuk mjaftojnë.”
Ajo tha se intensifikimi i nxehtësisë po ndikon gjithnjë e më shumë në shëndetin, transportin, sistemet energjetike dhe jetën e përditshme. “Nevojiten investime më të mëdha në banesa, qytete dhe infrastrukturë rezistente ndaj nxehtësisë për t’i mbajtur njerëzit të sigurt.”
Një studim mbi një valë më të vogël dhe më pak intensive të të nxehtit në Evropë në vitin 2024 zbuloi se vetëm në 12 qytete më shumë se 2,300 njerëz humbën jetën brenda tre ditësh për shkak të temperaturave të larta. “Ne zbuluam se dy të tretat e këtyre 2,300 personave nuk do të kishin vdekur po të mos ishte për ndryshimet klimatike,” tha profesoresha Friederike Otto, shkencëtare e klimës në Imperial College London dhe bashkëthemeluese e WWA-së.
“Shkencëtarë si unë po fillojnë të tingëllojnë si një pllakë e gërvishtur, duke reaguar vit pas viti ndaj ekstremeve të nxehtësisë që vazhdojnë të rriten,” tha ajo. “Po, kjo është ndryshimi klimatik. Po, është shkaktuar nga ne. Po, ne i kemi zgjidhjet. Jo, nuk po i zbatojmë ato mjaftueshëm shpejt. Tani është vërtet një çështje se çfarë lloj të ardhmeje duam për veten tonë dhe nëse jemi të gatshëm të bëjmë atë që nevojitet për ta siguruar atë.”
Tetorin e kaluar, ekspertët e shëndetit deklaruan se rritja e temperaturave globale po shkakton tashmë vdekjen e një personi në minutë në mbarë botën./Reporteri.net/
