Disa barna që ulin temperaturën e trupit mund të ndihmojnë në mbrojtjen e trurit nga dëmtimet e shkaktuara nga goditja në tru, arresti kardiak dhe dëmtimet e palcës kurrizore. Shkencëtarët po studiojnë mundësinë që këto ilaçe të përdoren nga ekipet e urgjencës, përpara se pacientët të mbërrijnë në spital, duke shfrytëzuar minutat vendimtare për shpëtimin e jetës.
Studiuesit besojnë se ulja e kontrolluar e temperaturës trupore përmes barnave mund të zvogëlojë dëmtimin e qelizave nervore dhe të përmirësojë mundësitë e rikuperimit.
Kjo metodë, e njohur si hipotermi terapeutike, synon të ngadalësojë proceset biologjike që mund të përkeqësojnë dëmtimet e trurit pas ndërprerjes së furnizimit me gjak dhe oksigjen.
Ndërkohë që shkencëtarët po testojnë kombinime të barnave të specializuara, po shqyrtohet edhe mundësia e përdorimit të medikamenteve të zakonshme, si paracetamoli, aspirina dhe ibuprofeni.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se kjo qasje mbetet eksperimentale dhe ende nuk është provuar se mund të shpëtojë jetë te pacientët.
Ora e parë mund të jetë vendimtare për mbijetesën
Samir Ayoub, ligjërues i lartë i farmakologjisë në Universitetin e Londrës Lindore, është ndër studiuesit që po hetojnë mundësinë e përdorimit të barnave për uljen e temperaturës trupore në situata emergjente.
Sipas tij, qëllimi afatgjatë është që pacientët në gjendje kritike të mund ta marrin trajtimin që në vendin e ngjarjes.
“Qëllimi ynë përfundimtar është që pacientët në gjendje kritike të marrin trajtim për hipotermi të shkaktuar nga barnat përpara se të mbërrijnë në spital”, shpjegoi Ayoub.
Ai theksoi se ora e parë pas një arresti kardiak, dëmtimi të palcës kurrizore ose goditjeje në tru është veçanërisht e rëndësishme.
“Ne e dimë se pacientët duhet të ftohen shpejt për të pasur mundësinë më të mirë për një rezultat pozitiv”, shtoi ai.
Sipas studiuesve, ndërhyrja e hershme mund të ndihmojë në kufizimin e dëmtimeve që zhvillohen pasi qelizat e trurit mbeten pa furnizim të mjaftueshëm me oksigjen.
Çfarë është hipotermia terapeutike?
Hipotermia terapeutike është një metodë mjekësore që përfshin uljen e kontrolluar të temperaturës së trupit.
Në vend të temperaturës normale prej rreth 37 gradësh Celsius, temperatura mund të ulet në afërsisht 33 deri në 34 gradë për një periudhë prej 12 deri në 24 orësh.
Ftohja e kontrolluar është përdorur në mjekësi për mbrojtjen e sistemit nervor në situata të caktuara, veçanërisht te foshnjat që kanë pësuar mungesë oksigjeni gjatë lindjes dhe te disa pacientë pas arrestit kardiak.
Ajo është studiuar gjithashtu në dëmtimet traumatike të trurit dhe të palcës kurrizore.
Parimi që qëndron pas kësaj metode është se ulja e temperaturës mund të ngadalësojë metabolizmin e trurit, të zvogëlojë inflamacionin dhe të kufizojë proceset që shkaktojnë vdekjen e qelizave nervore.
Megjithatë, efektiviteti i hipotermisë ndryshon sipas gjendjes së pacientit dhe nuk është vërtetuar si trajtim rutinë për të gjitha këto urgjenca.
Pse shkencëtarët kërkojnë një metodë më të shpejtë?
Metodat tradicionale të ftohjes përfshijnë vendosjen e pajisjeve ftohëse mbi lëkurë ose administrimin intravenoz të tretësirave të ftohta.
Këto procedura kërkojnë pajisje dhe monitorim të specializuar, prandaj shpesh kryhen në mjedise spitalore.
Studiuesit besojnë se barnat që ulin temperaturën nga brenda organizmit mund të jenë më praktike në situata emergjente.
Kjo do t’u mundësonte ekipeve të ambulancës të fillonin trajtimin më herët, pa pritur mbërritjen në spital.
Në rastin e goditjes në tru, trajtimi i shpejtë është veçanërisht i rëndësishëm, pasi vonesat mund të rrisin rrezikun e dëmtimeve të përhershme dhe vdekjes.
Megjithatë, administrimi i barnave për uljen e temperaturës nuk duhet të vonojë trajtimet e provuara, si rikthimi i qarkullimit të gjakut në goditjen ishemike.
Dy barna ekzistuese tregojnë rezultate premtuese
Një studim i ri, i zhvilluar nga shkencëtarët e Universitetit Mjekësor të Kryeqytetit në Pekin, shqyrtoi efektet e dy barnave që përdoren prej dekadash në mjekësi.
Bëhet fjalë për klorpromazinën dhe prometazinën.
Klorpromazina përdoret për trajtimin e disa çrregullimeve psikiatrike, përfshirë skizofreninë, si dhe për të përzierat e rënda.
Ndërkohë, prometazina përdoret zakonisht për alergjitë dhe të përzierat.
Studiuesit zbuluan se kombinimi i këtyre dy barnave uli ndjeshëm temperaturën trupore te minjtë dhe primatët e përfshirë në eksperimente.
Për më tepër, trajtimi zvogëloi dëmtimet e trurit pas goditjes në tru te kafshët e studiuara.
Këto rezultate i nxitën shkencëtarët ta testonin metodën edhe te njerëzit.
Çfarë tregoi studimi me 32 pacientë?
Në fazën pasuese, studiuesit zhvilluan një provë klinike me 32 pacientë që sapo kishin pësuar goditje ishemike në tru.
Kjo lloj goditjeje ndodh kur një mpiksje gjaku bllokon një enë që furnizon trurin me gjak.
Gjatë studimit, pacientëve iu administruan doza të ndryshme të kombinimit të dy barnave.
Në dozën më të lartë, temperatura trupore u ul me afërsisht një gradë Celsius.
Megjithatë, kjo ulje ishte më e vogël sesa ajo e vërejtur në eksperimentet me kafshë dhe nuk ishte e mjaftueshme për të shkaktuar hipotermi terapeutike.
Një shpjegim i mundshëm lidhet me dallimet anatomike mes njerëzve dhe kafshëve.
Trupi i njeriut ka një raport më të ulët mes sipërfaqes së lëkurës dhe masës trupore, çka do të thotë se nxehtësia mund të largohet më ngadalë përmes lëkurës.
Rezultatet tregojnë se metoda ka ndikim në temperaturën trupore, por ende nuk është dëshmuar se mund të sigurojë ftohjen e nevojshme për mbrojtjen e trurit te njerëzit.
Si mund ta mbrojnë trurin këto barna?
Profesor David Baker, specialist emeritus i neuroimunologjisë në Queen Mary University of London, shpjegon se mekanizmat e saktë të hipotermisë terapeutike ende nuk janë kuptuar plotësisht.
Megjithatë, ulja e kontrolluar e temperaturës mund të ndihmojë në kufizimin e dëmtimeve të mëtejshme të trurit në rrethana të caktuara.
“Ende nuk e kuptojmë plotësisht se si funksionon, por hipotermia terapeutike pothuajse me siguri mund ta mbrojë trurin nga dëmtimet e mëtejshme”, tha Baker për Good Health.
Një teori është se barnat ndikojnë në mekanizmin e trurit që rregullon temperaturën trupore.
Në kushte normale, kur temperatura bie, organizmi aktivizon dridhjet muskulore për të prodhuar nxehtësi.
Ky reagim natyror mund ta vështirësojë ftohjen përmes pajisjeve të jashtme.
Sipas studiuesve, barnat mund të ndihmojnë në shtypjen e këtij mekanizmi mbrojtës.
“Hipotermia e shkaktuar nga barnat mund të jetë më e përshtatshme sesa ftohja fizike, sepse trupi është i programuar t’i rezistojë të ftohtit”, shpjegoi Baker.
Ai shtoi se dridhjet janë një mënyrë për të krijuar nxehtësi, ndërsa ftohja nga brenda mund të pengojë aktivizimin e këtij reagimi.
Barnat mund të ndikojnë gjithashtu në zgjerimin e enëve të gjakut, duke lehtësuar largimin e nxehtësisë, si dhe në uljen e ritmit metabolik.
Ftohja fizike mund të shkaktojë komplikime
Një nga problemet e ftohjes së jashtme është se organizmi mund të reagojë ndaj uljes së temperaturës me ndryshime të padëshiruara fiziologjike.
Këto mund të përfshijnë rritjen e hormoneve të stresit, ngadalësimin e ritmit të zemrës dhe uljen e presionit të gjakut.
Ftohja mund të ndikojë gjithashtu në funksionimin e qelizave të bardha të gjakut, duke rritur ndjeshmërinë ndaj infeksioneve.
Një tjetër shqetësim lidhet me mpiksjen e gjakut, pasi hipotermia mund të ndërhyjë në proceset normale të koagulimit dhe të rrisë rrezikun e gjakderdhjes.
Shkencëtarët shpresojnë se një metodë e kontrolluar me barna mund të shmangë disa nga këto probleme, por kjo ende nuk është vërtetuar.
A mund të përdoren paracetamoli, aspirina dhe ibuprofeni?
Përveç barnave të specializuara, studiuesit po hetojnë edhe mundësinë e përdorimit të medikamenteve të zakonshme që ulin temperaturën gjatë etheve.
Mes tyre janë paracetamoli, aspirina dhe ibuprofeni.
Samir Ayoub ka studiuar veçanërisht efektin e paracetamolit në temperaturën trupore.
Sipas kërkimeve të tij, paracetamoli mund ta ulë temperaturën me deri në një gradë Celsius për një periudhë që zgjat deri në katër orë.
Në një analizë të publikuar në vitin 2021 në revistën shkencore Temperature, Ayoub sugjeroi se ky efekt lidhet me ndikimin e medikamentit në një enzimë të quajtur COX-1.
Kjo enzimë merr pjesë në prodhimin e prostaglandinave, substanca që luajnë rol në rregullimin dhe rritjen e temperaturës trupore.
Megjithatë, ulja e temperaturës me këto barna nuk do të thotë se ato janë të përshtatshme për të shkaktuar hipotermi terapeutike te pacientët në gjendje kritike.
Pse mund të nevojitet kombinimi i disa barnave?
Ayoub beson se për të arritur një ulje të mjaftueshme të temperaturës trupore mund të nevojitet përdorimi i kombinuar i disa medikamenteve.
Sipas tij, përdorimi i vetëm një bari në doza shumë të larta mund të krijojë rreziqe serioze për pacientin.
“Nëse përdorni vetëm një bar, do t’ju duhej një dozë aq e lartë sa mund të shkaktonte efekte të dëmshme”, shpjegoi ai.
“Ne e dimë se dozat e larta të barnave mund të shkaktojnë toksicitet, edhe nëse përdoren për një periudhë të shkurtër.”
Si shembull, ai përmendi paracetamolin.
“Paracetamoli mund të shkaktojë dëmtim të mëlçisë nëse administrohet mbi dozën e rekomanduar terapeutike”, paralajmëroi Ayoub.
Për këtë arsye, studiuesit po shqyrtojnë nëse kombinimi i barnave mund të prodhojë efektin e dëshiruar pa pasur nevojë për doza të rrezikshme të secilit medikament.
Ekspertët mbeten skeptikë për rezultatet
Megjithëse disa studiues e konsiderojnë qasjen premtuese, ekspertë të tjerë paralajmërojnë se rezultatet e deritanishme janë tepër të kufizuara.
Profesor Malcolm Macleod, specialist i neurologjisë dhe neuroshkencës translacionale në Universitetin e Edinburgut, shprehu dyshime për efektivitetin e metodës.
Ai theksoi se shkencëtarët kinezë arritën ta ulnin temperaturën e trupit te njerëzit me më pak se një gradë Celsius.
Sipas tij, kjo është një ulje tepër e vogël për të siguruar efektin e dëshiruar të ftohjes.
“Është shumë pak për të arritur një efekt të mjaftueshëm ftohës”, tha Macleod.
Ai shtoi se mundësitë që kjo metodë, në formën e testuar deri tani, të sjellë përfitime të rëndësishme klinike janë të ulëta.
Një ide që mund të ndryshojë trajtimin emergjent, por kërkon prova të tjera
Mundësia e përdorimit të barnave për uljen e temperaturës së trupit përpara mbërritjes në spital paraqet një drejtim interesant për kërkimet në mjekësinë emergjente.
Nëse zhvillohet një metodë e sigurt dhe efektive, ajo mund të ndihmojë në fillimin më të hershëm të mbrojtjes së trurit pas disa dëmtimeve serioze.
Megjithatë, studimet aktuale nuk kanë dëshmuar se kjo qasje ul vdekshmërinë apo aftësinë e kufizuar te pacientët.
Për momentin, hipotermia e shkaktuar nga barnat mbetet një metodë eksperimentale. Paracetamoli, aspirina dhe ibuprofeni nuk duhet të përdoren për të trajtuar vetë goditjen në tru, arrestin kardiak apo dëmtimet e palcës kurrizore. Në këto situata, thirrja e menjëhershme e urgjencës dhe trajtimi i specializuar mbeten vendimtarë për mbijetesën dhe rikuperimin e pacientit.
