Borxhi global ka arritur një rekord historik prej 337.7 trilionë dollarësh në fund të tremujorit të dytë të vitit 2025, sipas një raporti të Institutit të Financave Ndërkombëtare (IIF). Rritja prej mbi 21 trilionë dollarësh në vetëm gjashtë muaj është nxitur nga një kombinim faktorësh si: lehtësimi i kushteve financiare në shkallë globale, dobësimi i dollarit amerikan, si dhe qasja më e kujdesshme e bankave qendrore ndaj politikave monetare.

Rritjet më të mëdha të borxhit u regjistruan në SHBA, Kinë, Francë, Gjermani, Britani të Madhe dhe Japoni, si në terma realë ashtu edhe për shkak të zhvlerësimit të dollarit. Krahasuar me rritjet e mëparshme, kjo rritje është e krahasueshme me shpërthimin e borxhit gjatë pandemisë së vitit 2020, kur qeveritë reaguan me masa të forta financiare.

Në aspektin e raportit borxh ndaj PBB-së, një tregues kyç i qëndrueshmërisë së financave publike, vendet që shënuan rritjet më të mëdha janë Kanadaja, Kina, Arabia Saudite dhe Polonia, ndërsa në Irlandë, Japoni dhe Norvegji ky raport pësoi rënie. Globalisht, raporti borxh/PBB mbetet mbi 324%, ndërsa në tregjet në zhvillim arriti një rekord prej 242.4%.

Reklamë

Tregjet në zhvillim janë përballur gjithashtu me një rritje të shpejtë të borxhit, i cili në tremujorin e dytë u shtua me 3.4 trilionë dollarë, duke kaluar për herë të parë 109 trilionë dollarë. Këto vende përballen me shlyerje rekord borxhesh prej rreth 3.2 trilionë dollarësh deri në fund të vitit 2025, gjë që shton rrezikun fiskal dhe presionin ndaj qeverive.

Sipas IIF, borxhi publik është faktori kryesor i rritjes, veçanërisht në vendet e G7-s dhe në Kinë. Reagimet e tregjeve kanë qenë më të ashpra në ekonomitë e zhvilluara. Raporti paralajmëron për rreziqe në rritje për qëndrueshmërinë fiskale, veçanërisht në vende si Japonia, Gjermania dhe Franca, dhe i bën thirrje kujdesit ndaj ndikimit të të ashtuquajturve “vigjilentë të obligacioneve”, investitorë që penalizojnë vendet me financa të paqëndrueshme përmes shitjes masive të obligacioneve të tyre.

Në rastin e Shteteve të Bashkuara, shqetësimet janë edhe më të mëdha: 20% e borxhit total është afatshkurtër, por përbën 80% të emetimit të ri të thesarit, çka mund të krijojë varësi nga norma të ulëta interesi dhe të rrezikojë pavarësinë e politikës monetare për shkak të presionit politik.

Në përfundim, raporti i IIF nënvizon se rritja e borxhit global po rikthehet në nivele alarmante, me sfida të mëdha si pasojë e tensioneve gjeopolitike, rritjes së shpenzimeve qeveritare dhe pasigurisë në tregjet financiare, veçanërisht për vendet me borxh të lartë dhe institucione të brishta fiskale.