Nga krijimi i viruseve të rrezikshme dhe shpërthimi i një lufte bërthamore, deri te shkatërrimi gradual i shoqërisë, zhvillimi i inteligjencës artificiale ka ngritur shqetësime për të ardhmen e njerëzimit.

Profesori i inteligjencës artificiale, Toby Walsh, ka analizuar pesë skenarë përmes të cilëve kjo teknologji mund të shkaktojë një katastrofë globale, duke shpjeguar edhe pengesat që e bëjnë secilin prej tyre më pak të mundshëm.

Debati mbi rrezikun që inteligjenca artificiale (AI) mund të paraqesë për ekzistencën e njerëzimit është intensifikuar pas paralajmërimeve të fundit nga studiues dhe punonjës të kompanive që zhvillojnë modelet më të avancuara të kësaj teknologjie.

Në një analizë të publikuar nga The Conversation dhe të ribotuar nga The Guardian, Toby Walsh, profesor i inteligjencës artificiale në Universitetin e Uellsit të Ri Jugor në Australi, shqyrton pesë skenarë të mundshëm përmes të cilëve AI mund të çojë në zhdukjen e njerëzimit, përcjell Reporteri.net.

Analiza vjen pasi studiuesi Jacob Coxon dha dorëheqje nga kompania Anthropic, vetëm katër muaj pasi kishte filluar punën atje. Në një postim në rrjetin social X, ai deklaroi se njerëzit që po ndërtojnë inteligjencën artificiale besojnë seriozisht se kjo teknologji mund ta zhdukë njerëzimin deri në fund të kësaj dekade.

Paralajmërimit të tij iu bashkua edhe Evan Hubinger, një punonjës i lartë i Anthropic, i cili deklaroi se, sipas vlerësimit të tij personal, probabiliteti që kjo të ndodhë gjatë dhjetë vjetëve të ardhshëm është mbi 10 për qind.

Këto deklarata kanë nxitur diskutime mbi nevojën për ngadalësimin e zhvillimit të AI-së dhe forcimin e kontrollit njerëzor mbi sistemet gjithnjë e më të avancuara.
Megjithatë, Walsh thekson se ekzistojnë dallime të mëdha ndërmjet skenarëve hipotetikë dhe aftësive që inteligjenca artificiale zotëron aktualisht.

1. Një superinteligjencë që mund ta shkatërrojë njerëzimin në mënyra që ende nuk mund t’i imagjinojmë
Skenari i parë mbështetet në idenë se një inteligjencë artificiale shumë më e avancuar se njerëzit mund të zhvillojë metoda shkatërrimi që ne nuk jemi në gjendje t’i parashikojmë.
Sipas këtij argumenti, për të kuptuar plotësisht veprimet e një superinteligjence, njerëzit do të duhej të zotëronin një nivel të ngjashëm inteligjence.

Walsh e ilustron këtë me krahasimin e një qeni që do të duhej të imagjinonte se si funksionon një luftë termobërthamore.

Megjithatë, ai thekson se superinteligjenca mund të jetë ende larg realizimit. Modelet aktuale të AI-së kanë aftësi të konsiderueshme në zgjidhjen e problemeve të veçanta, por kjo nuk do të thotë se janë më inteligjente se njerëzit në çdo fushë.
Përparimet e fundit në zgjidhjen e problemeve matematikore, sipas tij, tregojnë se aftësitë e këtyre sistemeve po zhvillohen me shpejtësi.

2. Inteligjenca artificiale mund të na shkatërrojë pa pasur asnjë qëllim për të na dëmtuar
Skenari i dytë është një nga eksperimentet më të njohura teorike në studimet mbi sigurinë e inteligjencës artificiale.
Filozofi i Universitetit të Oksfordit, Nick Bostrom, ka përshkruar një superinteligjencë të krijuar me një objektiv në dukje krejtësisht të padëmshëm: maksimizimin e prodhimit të kapëseve të letrës.

Problemi lind nëse sistemi e ndjek këtë objektiv pa asnjë kufizim.
Për të prodhuar sa më shumë kapëse, ai mund të përpiqet të shndërrojë në lëndë të parë gjithçka që ekziston, përfshirë njerëzit dhe burimet e planetit.
Në këtë skenar, inteligjenca artificiale nuk ka urrejtje ndaj njerëzimit. Ajo thjesht e konsideron ekzistencën tonë si një pengesë për përmbushjen e objektivit të saj.

Walsh shpjegon se ky është një shembull i pasojave që mund të sjellë përcaktimi i gabuar i objektivave të një sistemi jashtëzakonisht të fuqishëm.
Por ai identifikon edhe një dobësi të rëndësishme të këtij skenari: inteligjenca nuk është e barabartë me pushtetin.

Edhe nëse një sistem do të ishte shumë më inteligjent se njerëzit, kjo nuk do të thotë se do të kishte automatikisht kontroll mbi burimet, infrastrukturën dhe institucionet e botës.
Ndërtimi i fabrikave, për shembull, kërkon leje, burime materiale dhe përballje me kundërshtimet e shoqërisë.

Profesori e lidh këtë eksperiment teorik me kundërshtimet që po shfaqen aktualisht ndaj zgjerimit të qendrave të të dhënave, të cilat kërkojnë hapësira të mëdha dhe konsumojnë sasi të konsiderueshme energjie.

3. Krijimi i një arme biologjike që mund të shkaktojë pandemi katastrofike
Një tjetër skenar është përdorimi i inteligjencës artificiale për krijimin e një arme biologjike jashtëzakonisht të rrezikshme.
Një sistem shumë i avancuar mund të ndihmojë në projektimin e patogjenëve të rinj dhe, nëse do të kishte qasje në mjetet e nevojshme, të mundësonte prodhimin ose përhapjen e tyre.

Walsh i referohet projektit AI 2027, të zhvilluar nga organizata jofitimprurëse AI Futures Project, në të cilin një katastrofë biologjike paraqitet si një nga rezultatet e mundshme të zhvillimit të superinteligjencës.

Ai përmend gjithashtu një eksperiment të studiuesve të Universitetit Stanford, të cilët njoftuan se kishin përdorur një model gjenetik të inteligjencës artificiale për të sintetizuar 16 viruse të reja.

Sipas përshkrimit të eksperimentit në analizë, studiuesit dërguan sekuencat gjenetike në një laborator të jashtëm dhe morën materialin e prodhuar, me një kosto që nuk i kalonte disa qindra mijëra dollarë.

Ky zhvillim ilustron se si inteligjenca artificiale mund të përshpejtojë kërkimet biologjike, por njëkohësisht ngre shqetësime për keqpërdorimin e saj.
Megjithatë, Walsh shpjegon se krijimi i një patogjeni që do të zhdukte të gjithë njerëzit është jashtëzakonisht i vështirë.

Një virus do të duhej të ishte njëkohësisht shumë i transmetueshëm dhe jashtëzakonisht vdekjeprurës. Këto dy karakteristika nuk shfaqen domosdoshmërisht së bashku.
Ai sjell si shembull pandeminë COVID-19, e cila shkaktoi miliona vdekje, por jo zhdukjen e një pjese dërrmuese të popullsisë botërore.

Për krahasim, Murtaja e Zezë vrau më shumë se një të tretën e popullsisë së Evropës gjatë shekullit XIV. Megjithatë, përparimet në mjekësi dhe higjienë kanë ndryshuar ndjeshëm aftësinë e njerëzimit për t’u përballur me sëmundje të tilla.

4. Inteligjenca artificiale mund të shkaktojë një luftë bërthamore
Skenari i katërt lidhet me mundësinë që inteligjenca artificiale të depërtojë në sistemet e komandimit dhe kontrollit të armëve bërthamore ose të ndikojë në vendimmarrjen ushtarake përmes informacioneve të pasakta.

Walsh kujton se gjatë 50 vjetëve të fundit bota ka qenë disa herë pranë shpërthimit aksidental të një lufte bërthamore.
Edhe pse sistemet e komandimit bërthamor konsiderohen të izoluara nga interneti, kjo nuk do të thotë se janë plotësisht të paprekshme nga sulmet kibernetike.
Si shembull, ai përmend virusin kompjuterik Stuxnet, i cili në vitin 2010 dëmtoi centrifugat bërthamore të Iranit. Besohet se programi keqdashës kishte depërtuar në sistem përmes një pajisjeje USB.

Përveç sulmeve të drejtpërdrejta, inteligjenca artificiale mund të prodhojë informacione të gabuara të inteligjencës ushtarake, duke ndikuar në vendime që mund të kenë pasoja të pakthyeshme.

Rreziku më i madh i një lufte bërthamore globale, sipas Walsh, nuk do të ishte vetëm shpërthimi i bombave.
Një luftë e tillë mund të shkaktonte të ashtuquajturin dimër bërthamor, gjatë të cilit grimcat e hedhura në atmosferë do të zvogëlonin rrezatimin diellor, duke ulur temperaturat dhe dëmtuar rëndë prodhimin bujqësor.
Pasojë e kësaj mund të ishte një uri masive në shkallë globale.

Megjithëse arsenalet bërthamore janë zvogëluar krahasuar me periudhën e Luftës së Ftohtë, Walsh argumenton se ato vazhdojnë të përbëjnë një rrezik të jashtëzakonshëm për njerëzimin.

5. Shkatërrimi gradual i shoqërisë njerëzore mund të jetë rreziku më i madh
Skenari i pestë është ai që Walsh e konsideron më të mundshëm nga pesë skenarët e shqyrtuar.

Ndryshe nga skenarët e mëparshëm, ky nuk kërkon që inteligjenca artificiale të marrë kontrollin e armëve bërthamore, të krijojë një virus vdekjeprurës apo të vendosë qëllimisht të zhdukë njerëzimin.

Në vend të kësaj, ajo mund të përshpejtojë procese që gradualisht shkatërrojnë themelet mbi të cilat funksionon shoqëria njerëzore.

Profesori përshkruan një të ardhme në të cilën AI shkakton humbje masive të vendeve të punës, mbush hapësirën informative me dezinformata, thellon përçarjet politike dhe dëmton marrëdhëniet ndërmjet njerëzve.

Ai përmend gjithashtu marrëdhëniet artificiale me sisteme digjitale që simulojnë shoqërinë dhe afërsinë emocionale, duke zëvendësuar gradualisht ndërveprimet e mirëfillta njerëzore.

Kombinimi i këtyre zhvillimeve mund të dobësojë institucionet, besimin shoqëror dhe aftësinë e njerëzve për të bashkëpunuar.
Në këtë skenar, shoqëria nuk do të shkatërrohej domosdoshmërisht nga një ngjarje e vetme katastrofike, por nga një proces i ngadalshëm dhe i vazhdueshëm degradimi.
Walsh argumenton se një zhvillim i tillë mund të arrijë deri në pikën ku shoqëria nuk do të ishte më në gjendje të siguronte kushtet e nevojshme për të mbështetur jetën njerëzore në shkallë të gjerë.

A duhet të shqetësohemi për të ardhmen e njerëzimit?
Pavarësisht pesë skenarëve të përshkruar, Walsh nuk argumenton se zhdukja e njerëzimit nga inteligjenca artificiale është e pashmangshme.
Ai bën dallimin ndërmjet aftësive teorike të një superinteligjence dhe mundësive reale që teknologjia ka aktualisht.

Sipas analizës së tij, disa skenarë kërkojnë kapacitete teknologjike që ende nuk ekzistojnë, ndërsa të tjerët varen nga qasja e AI-së në infrastrukturë, burime materiale ose sisteme të ndjeshme.

Megjithatë, ai tërheq vëmendjen se inteligjenca artificiale mund të shkaktojë dëme të mëdha edhe pa u shndërruar në një superinteligjencë që vepron kundër njerëzimit.
Përfundimi i analizës është se ekzistojnë arsye për t’i marrë seriozisht këto rreziqe, por jo për të supozuar se katastrofa është e sigurt.

Pesë skenarët janë vlerësime dhe eksperimente teorike të autorit, jo parashikime të vërtetuara shkencërisht për zhdukjen e njerëzimit.