Izraeli voton nesër, më 27 tetor në zgjedhjet parlamentare, për herë të parë që nga sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023. Pas gati tre vitesh konfliktesh dhe tensionesh politike, rreth 7.3 milionë votues do të vendosin nëse Benjamin Netanyahu do të vazhdojë të drejtojë vendin apo do t’i hapë rrugë një qeverie të re.
Zgjedhjet zhvillohen në një klimë të polarizuar, ku çështjet kryesore janë siguria, përgjegjësia politike për sulmet e 7 tetorit, lufta dhe marrëdhëniet me institucionet e vendit.
Qytetarët nuk votojnë drejtpërdrejt për kryeministrin, por për partitë politike. Izraeli është një zonë e vetme zgjedhore dhe 120 vendet në parlament, Knesset, ndahen në mënyrë proporcionale mes partive që marrin të paktën 3.25% të votave. Qendrat e votimit do të jenë të hapura nga ora 07:00 deri në 22:00, ndërsa rezultatet zyrtare pritet të publikohen deri më 4 nëntor.
Sipas sondazheve të fundit, asnjëri prej dy blloqeve kryesore nuk pritet të sigurojë 61 vendet e nevojshme për shumicën parlamentare. Partia e Netanyahut dhe aleatët e tij të djathtë parashikohen të marrin rreth 50 vende, ndërsa opozita mund të arrijë deri në 56.
Në këto kushte, formimi i qeverisë do të varet nga marrëveshjet mes partive. Presidenti Isaac Herzog do t’ia besojë mandatin për krijimin e qeverisë kandidatit që ka më shumë mundësi të sigurojë mbështetjen e shumicës parlamentare.
Benjamin Netanyahu, është kryeministri më jetëgjatë në historinë e Izraelit. Ai u zgjodh për herë të parë në vitin 1996 dhe ka drejtuar vendin për pjesën më të madhe të periudhës që nga viti 2009. Megjithatë, karriera e tij është shoqëruar me akuza për korrupsion, mashtrim dhe shkelje të besimit publik, të cilat ai i mohon.
Netanyahu është kritikuar edhe për dështimet e sigurisë që paraprinë sulmin e Hamasit më 7 tetor 2023. Ai ka kundërshtuar krijimin e një komisioni shtetëror hetimor për të përcaktuar përgjegjësitë. Gjatë fushatës, kryeministri ka vënë në pah goditjet ushtarake ndaj Hamasit, Hezbollahut dhe Iranit, si dhe marrëdhëniet me presidentin amerikan Donald Trump.
Partia e tij, Likud, parashikohet të marrë rreth 19 deri në 21 vende, më pak se 32 vendet që siguroi në zgjedhjet e vitit 2022. Për të formuar qeverinë, Netanyahu do të ketë nevojë për mbështetjen e partive fetare dhe nacionaliste të së djathtës, përfshirë forcat e drejtuara nga Itamar Ben-Gvir dhe Bezalel Smotrich.
Në anën tjetër, opozita përbëhet nga parti me bindje të ndryshme politike, të bashkuara kryesisht nga synimi për t’i dhënë fund qeverisjes së Netanyahut. Ndër figurat kryesore janë ish-kryeministri Naftali Bennett, ish-shefi i shtabit të ushtrisë Gadi Eisenkot, Avigdor Lieberman dhe drejtuesi i së majtës Yair Golan.
Eisenkot kërkon një hetim shtetëror për sulmet e 7 tetorit, shërbim të detyrueshëm ushtarak ose civil për të gjithë qytetarët dhe forcimin e pavarësisë së gjyqësorit. Bennett, nga ana tjetër, përfaqëson një alternativë të së djathtës dhe synon të tërheqë votuesit që duan ndryshim të kryeministrit pa mbështetur politikat e së majtës. Lieberman kërkon masa të ashpra për sigurinë, por kundërshton privilegjet e komuniteteve ultraortodokse dhe mbështet shërbimin ushtarak për të gjithë.
Partia Demokratët, e drejtuar nga Yair Golan, mbron të drejtat civile, pavarësinë e Gjykatës së Lartë dhe rritjen e investimeve në shërbimet publike. Golan mbështet zgjidhjen me dy shtete, por vlerëson se njohja e menjëhershme e një shteti palestinez nuk është e përshtatshme në rrethanat aktuale.
Një rol vendimtar mund të luajnë edhe partitë arabe, të cilat sipas sondazheve mund të sigurojnë nga 14 deri në 16 vende në parlament. Lista e Bashkuar kërkon barazi të plotë për qytetarët arabë të Izraelit dhe krijimin e një shteti palestinez, ndërsa partia Ra’am i kushton rëndësi të veçantë luftës kundër kriminalitetit dhe përmirësimit të kushteve të jetesës në qytetet arabe.
Megjithatë, shumica e drejtuesve të opozitës kanë përjashtuar përfshirjen e partive arabe në një koalicion qeverisës. Kjo mund ta vështirësojë formimin e një qeverie alternative ndaj Netanyahut, edhe nëse opozita arrin të sigurojë më shumë vende se blloku i tij.
Një tjetër çështje e rëndësishme është shërbimi ushtarak i hebrenjve ultraortodoksë. Partitë Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Torës kërkojnë ruajtjen e përjashtimeve për studentët e shkollave fetare dhe vazhdimin e financimit të institucioneve fetare. Këto kërkesa bien ndesh me qëndrimet e disa partive opozitare, të cilat kërkojnë që shërbimi ushtarak ose civil të jetë i detyrueshëm për të gjithë.
Rezultati i zgjedhjeve do të përcaktojë jo vetëm të ardhmen politike të Netanyahut, por edhe drejtimin e Izraelit në çështjet e sigurisë, marrëdhëniet me palestinezët dhe funksionimin e institucioneve demokratike.
Me një parlament të ndarë dhe pa një shumicë të qartë, negociatat pas zgjedhjeve pritet të jenë vendimtare. Nëse asnjëra palë nuk arrin të formojë qeverinë, vendi mund të përballet me një tjetër ngërç politik dhe me mundësinë e zgjedhjeve të reja.
