Frika në Bruksel se një nga anëtarët themelues të Bashkimit Evropian mund të marrë një kthesë radikale djathtas u rigjallërua këtë javë, ndërsa kriza politike e Francës u thellua. Një nga aleatët e hershëm të Presidentit Emmanuel Macron iu bashkua një kori në rritje të kundërshtarëve që kërkonin hapur dorëheqjen e tij.
Presidenti francez është vënë nën një presion të jashtëzakonshëm pasi përpjekja e fundit e kryeministrit të tij për të formuar një qeveri funksionale dështoi vetëm në 24 orë. Zgjedhjet e reja tani duken gjithnjë e më të sigurta – ndoshta brenda muajsh, nëse jo javësh.
Në nivel presidencial dhe parlamentar, ekziston një mundësi gjithnjë e më reale që Tubimi Kombëtar i Marine Le Pen dhe Jordan Bardella të fitojë , që do të thotë se politikani euroskeptik dhe i ekstremit të djathtë së shpejti mund të përfaqësojë Francën në institucionet kryesore të BE-së – duke iu bashkuar korit gjithnjë e më të zëshëm të populistëve dhe nacionalistëve të krahut të djathtë në kontinent, shkruan Politico.
“Kontinenti ynë i ka mbijetuar luftës, izolimit dhe madje edhe një lloj diktature të lehtë në Budapest – ne jemi mësuar të funksionojmë mes trazirave të vazhdueshme”, tha një zyrtar i lartë i Komisionit Evropian i cili, ashtu si bashkëbiseduesit e tjerë, kërkoi të mbetej anonim.
Por, siç shton ai, “Le Pen është ndryshe”. Në Bruksel ekziston një besim i përhapur se një ndryshim rrënjësor i qeverisë në Francë do të kishte pasoja të gjera për të gjithë Bashkimin.
Ndërsa e djathta ekstreme ka kërkuar zgjedhje të reja parlamentare për javë të tëra, ngjarjet aktuale ngrenë gjithashtu çështjen e zgjedhjeve të parakohshme presidenciale – nëse Macron do të detyrohej të jepte dorëheqjen, gjë të cilën ai deri më tani e ka refuzuar kategorikisht, duke u zotuar të shërbejë deri në vitin 2027.
Dhimbje koke në Bruksel
Ngritja e Tubimit Kombëtar në pushtet në Francë do t’i shtonte ndjeshëm dhimbjet e kokës Brukselit. Së bashku me Orbán-in në Hungari dhe Fico-n në Sllovaki, Andrej Babis do të jetë së shpejti në tryezën e Këshillit Evropian pas fitores së tij të fundit në Republikën Çeke.
Një valë e re populizmi kërcënon të minojë politikat e përbashkëta të Unionit në fusha kyçe, veçanërisht në Rusi dhe mbrojtje. Orbán dhe Fico kanë bllokuar sistematikisht sanksionet evropiane kundër Moskës që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës.
Ndërkohë, Babis ka njoftuar se do të heqë dorë nga një iniciativë evropiane për të furnizuar Ukrainën me municione, do të kundërshtojë planet e NATO-s për të rritur shpenzimet ushtarake dhe do të sfidojë Tranzicionin e Gjelbër — e njëjta paketë që Le Pen e ka quajtur gjithashtu të papranueshme.
Udhëheqësi francez ka kundërshtuar ndihmën shtesë për Kievin për vite me radhë, duke e akuzuar Macronin për “nxitje të luftës”, veçanërisht kur sugjeroi mundësinë e dërgimit të trupave evropiane në Ukrainë.
Edhe pse Franca nuk është donatori më i madh financiar i ndihmës ushtarake ukrainase, retorika dhe lidershipi politik i Macronit kanë qenë thelbësore në ruajtjen e mbështetjes evropiane për Kievin dhe forcimin e bashkëpunimit evropian të mbrojtjes. “Nëse ai largohet, gjithçka shkon dëm – Le Pen sigurisht që nuk do të vazhdojë në atë rrugë”, tha një zyrtar i lartë i BE-së.
Asambleja Kombëtare kundërshton fuqimisht idenë e Macron për të ndarë ombrellën bërthamore të Francës me anëtarët e tjerë të BE-së ose për të bashkuar burimet ushtarake. Kur një gazetar i LCI-së e pyeti nëse armët bërthamore franceze mund të vendosen një ditë në Gjermani apo Poloni, Le Pen u përgjigj ashpër: “Dhe çfarë do të ndodhte më pas?”
Ajo gjithashtu përsëriti qëndrimin e saj të mëparshëm se Franca duhet të largohet nga komanda e integruar e NATO-s, por duke ruajtur bashkëpunimin me aleatët, përfshirë SHBA-në, në operacionet kryesore ushtarake.
Sigurisht, skenari më i keq për eurofilët mund të mos ndodhë kurrë. Pavarësisht popullaritetit të tij, Tubimi Kombëtar ende nuk ka provuar se mund të thyejë barrierat elektorale që e ndalojnë rregullisht.
Konkretisht, sistemi me dy raunde i Francës kërkon më shumë se 50 përqind mbështetje në raundin e dytë – një prag që Le Pen ka pasur vështirësi ta kalojë deri më tani, pasi votuesit me bindje të ndryshme zakonisht janë bashkuar kundër saj. Por kjo “digë republikane” është gjithnjë e më e dobët.
Megjithatë, partia arriti rezultate historike dhe sot, me partnerët e saj, mban afërsisht një të katërtën e vendeve në parlament — ndërsa në vitin 2017 kishte vetëm një grusht vendesh.
Pavarësisht kaosit politik, një shumicë absolute ende nuk është e garantuar, thotë Mathieu Gallard i Ipsos. Por përçarja politike do të thotë që aleanca tradicionale e partive kundër të djathtës ekstreme nuk e ka më forcën që kishte dikur. Sipas një sondazhi të Opinionway, Tubimi Kombëtar aktualisht gëzon mbështetje prej rreth 33 përqind, ndërsa blloku i krahut të majtë është në 18-24 përqind, dhe qendra e Macronit mbetet prapa me 14-16 përqind.
Nëse partia e Le Pen fiton shumicën absolute në zgjedhjet e parakohshme ose të paktën i afrohet asaj, pasardhësi i saj Jordan Bardella mund të marrë detyrën e kryeministrit dhe të formojë një qeveri të ekstremit të djathtë.
Kjo do të thoshte që Franca, si një anëtare kyçe e BE-së, do të vepronte në Këshillin e Bashkimit Evropian nga pozicioni i së djathtës nacionaliste, duke bllokuar një sërë ligjesh të propozuara nga Komisioni.
“Të gjithë në Bruksel po mendojnë aktualisht për zgjedhjet presidenciale, por ata e nënvlerësojnë plotësisht se çfarë do të thoshte një bllokadë e përditshme në Këshill”, paralajmëron i njëjti zyrtar i Komisionit.
Pyetja e madhe që qëndron mbi Evropën është nëse variantet e ndryshme të së djathtës populiste mund të bashkohen një ditë në një pakicë bllokuese dhe të ndalojnë mekanizmin evropian të vendimmarrjes.
Gallard i Ipsos mendon se kjo është e pamundur të ndodhë së shpejti, edhe pse partitë e ekstremit të djathtë po shohin mbështetje të fortë në të gjithë kontinentin – nga Holanda, ku partia e Wilders aktualisht kryeson sondazhet, deri në Gjermani, ku AfD arriti rezultatin e saj më të mirë ndonjëherë në shkurt, duke fituar 21 përqind të votave dhe duke u bërë partia e dytë më e madhe në vend.
“Gjëja më e mençur që mund të bësh është të pranosh që çdo vend herët a vonë do të ketë ‘kapitullin e vet populist’”, thotë Grégoire Roos i organizatës kërkimore Chatham House me seli në Londër./Reporteri.net/