Një kompani izraelite e reklamimit digjital dyshohet se ka përdorur reklamat e zakonshme në internet për të gjurmuar miliona njerëz dhe për të mundësuar instalimin e programeve të spiunazhit në pajisjet e tyre, pa qenë nevoja që viktimat të klikonin ndonjë lidhje apo të shkarkonin ndonjë dokument.
Zbulimi është bërë nga studiuesit e sigurisë kibernetike të Citizen Lab, pranë Universitetit të Torontos, dhe kompania amerikane Confiant, të cilët kanë identifikuar një sistem të sofistikuar mbikëqyrjeje të lidhur me kompaninë izraelite Discover-Tech.
Sipas gjetjeve të publikuara më 15 tetor, reklamat e kompanisë janë shfaqur në më shumë se 120 mijë faqe interneti dhe 75 mijë aplikacione, duke krijuar mundësi për gjurmimin e një numri jashtëzakonisht të madh përdoruesish.
Hetimi, për të cilin kanë raportuar Politico dhe Reuters, ngre shqetësime serioze për mënyrën se si infrastruktura globale e reklamave digjitale mund të shfrytëzohet për spiunazh, përcjell Reporteri.net.
Si funksiononte spiunazhi përmes reklamave?
Sistemi përdorte reklama që në pamje të parë dukeshin krejtësisht të zakonshme, për shembull reklama për telefona, kufje apo produkte të tjera elektronike.
Por pas tyre fshihej një mekanizëm që mundësonte identifikimin dhe gjurmimin e përdoruesve.
Sipas studiuesve, në disa raste mjaftonte që reklama të shfaqej në ekranin e telefonit apo kompjuterit për të mbledhur informacione mbi përdoruesin.
Kompania Discover-Tech përdorte një platformë të quajtur Controlium, e cila u mundësonte klientëve të saj të identifikonin përdoruesit, të analizonin pajisjet e tyre dhe të përcaktonin objektiva të mundshëm për sulme kibernetike.
Në rastet kur një person përzgjidhej si objektiv, sistemi mund të përdorej për të dërguar programe spiunazhi përmes reklamave.
Kjo teknikë njihet si zero-click, pasi nuk kërkon asnjë veprim nga viktima.
Ndryshe nga mashtrimet tradicionale, ku përdoruesi duhet të klikojë një lidhje të dyshimtë, këtu infektimi mund të ndodhë në mënyrë të fshehtë gjatë ngarkimit të reklamës.
Megjithatë, studiuesit nuk kanë konstatuar se çdo person që ka parë reklamat është infektuar. Gjurmimi masiv dhe instalimi i programeve të spiunazhit janë dy nivele të ndryshme të aktivitetit të identifikuar.
Gazetarët e Al Jazeera-s ndër viktimat e konfirmuara
Një nga zbulimet më shqetësuese lidhet me televizionin ndërkombëtar Al Jazeera.
Citizen Lab ka konfirmuar se 45 kompjuterë me sistemin operativ Windows, të lidhur me këtë organizatë mediatike, janë komprometuar me programin e spiunazhit Candiru gjatë viteve 2024 dhe 2025.
Infektimi është realizuar përmes reklamave të shpërndara nga Discover-Tech, sipas analizës së të dhënave të rrjetit të televizionit.
Candiru është një kompani izraelite e teknologjisë së mbikëqyrjes, e cila në vitin 2021 u vendos në listën e zezë të Departamentit amerikan të Tregtisë.
Autoritetet amerikane e kishin lidhur teknologjinë e saj me sulme ndaj zyrtarëve qeveritarë, gazetarëve, aktivistëve dhe akademikëve.
Programet e këtij lloji mund të mundësojnë qasje në informacione private, përfshirë mesazhet, fotografitë, email-et dhe komunikimet e tjera, në varësi të pajisjes dhe nivelit të komprometimit.
Reklamat u shfaqën edhe në rrjetet e NATO-s dhe institucioneve ndërkombëtare
Hetimi ka zbuluar se reklamat e lidhura me Discover-Tech janë shfaqur edhe në rrjete të institucioneve me rëndësi të veçantë ndërkombëtare.
Sipas studiuesve, këtu përfshihen rrjete të përdorura nga NATO, Organizata e Kombeve të Bashkuara, Komisioni Evropian, Pentagoni dhe Gjykata Penale Ndërkombëtare.
Reklamat janë identifikuar gjithashtu në rrjete të lidhura me disa qeveri kombëtare dhe kompani të mëdha teknologjike.
Megjithatë, prania e reklamave në këto rrjete nuk dëshmon se institucionet përkatëse janë hakuar.
Gjetjet tregojnë se infrastruktura e reklamimit ka krijuar mundësi për identifikimin dhe gjurmimin e përdoruesve edhe në mjedise me ndjeshmëri të lartë.
Dhjetë milionë reklama në ditë
Sipas Jerome Dangu, bashkëthemelues i kompanisë Confiant, Discover-Tech shpërndante të paktën dhjetë milionë reklama në ditë në mbarë botën.
Ai vlerëson se qindra miliona njerëz mund të jenë ekspozuar ndaj reklamave të kompanisë.
Studiuesit kanë identifikuar aktivitet të saj në vende të ndryshme, përfshirë Jemenin, Brazilin, Meksikën dhe Çekinë.
Një nga shqetësimet kryesore është se sistemi i reklamimit digjital mbështetet në shkëmbimin e të dhënave mes kompanive të shumta, shpesh brenda një fraksioni të sekondës.
Kjo krijon mundësi që të dhënat e përdoruesve të shfrytëzohen për qëllime që shkojnë përtej reklamimit tradicional.
Google ndërpret bashkëpunimin me kompaninë izraelite
Pas publikimit të gjetjeve, disa kompani dhe organizata të mëdha kanë marrë masa ndaj Discover-Tech.
Google ka konfirmuar se e ka përjashtuar kompaninë nga platformat e saj të reklamimit, për shkak të shkeljeve sistematike të politikave.
Edhe kompania Beeswax, pjesë e Comcast, ka ndërprerë qasjen e Discover-Tech në platformën e saj.
Ndërkohë, IAB Europe, organizatë e industrisë evropiane të reklamimit digjital, ka pezulluar statusin e kompanisë në listën e shitësve të miratuar.
Reuters ka raportuar se përpjekjet për të marrë komente nga drejtuesit e Discover-Tech dhe pronarët e Candiru nuk kanë marrë përgjigje.
Studiuesit paralajmërojnë për rrezikun ndaj privatësisë
Ekspertët e Citizen Lab vlerësojnë se ky rast tregon një rrezik të ri për sigurinë e përdoruesve të internetit.
Sipas tyre, infrastruktura e reklamave, e cila është krijuar për t’u mundësuar bizneseve të arrijnë konsumatorët, mund të shfrytëzohet për të identifikuar dhe sulmuar individë të caktuar.
Rreziku është veçanërisht serioz për gazetarët, aktivistët, zyrtarët shtetërorë dhe personat që trajtojnë informacione të ndjeshme.
Studiuesit u kanë bërë thirrje autoriteteve rregullatore dhe institucioneve të sigurisë kibernetike që të hetojnë mënyrën se si funksionon tregu i reklamave digjitale dhe të ndërmarrin masa për të parandaluar keqpërdorime të ngjashme.
Zbulimi tregon se kërcënimet kibernetike nuk kufizohen më vetëm te lidhjet e dyshimta apo dokumentet e infektuara. Në raste të caktuara, edhe një reklamë që shfaqet automatikisht në një faqe interneti mund të shndërrohet në mjet për mbikëqyrje dhe sulme të synuara.