Njëzet e nëntë vjet pas protestës historike të studentëve të Universitetit të Prishtinës, rrugët e kryeqytetit do të mbushen sërish me protestues më 1 tetor. Këtë herë arsyeja është tjetër: kundërshtimi i aktgjykimit të Dhomave të Specializuara ndaj ish-krerëve të UÇK-së. Por data, sipas organizatorëve, nuk është zgjedhur rastësisht.

Më 1 tetor të vitit 1997, mijëra studentë shqiptarë dolën në rrugët e Prishtinës në një prej protestave që do të bëhej simbol i rezistencës qytetare të shqiptarëve të Kosovës gjatë viteve ’90.

Nesër, më 1 tetor 2026, 29 vjet më vonë, në Prishtinë është paralajmëruar një tjetër protestë. Platforma “Liria ka Emër” ka ftuar qytetarët që nga ora 16:00 të mblidhen në sheshin “Skënderbeu”, këtë herë për të kundërshtuar aktgjykimin e Dhomave të Specializuara në Hagë ndaj Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit.

Organizatorët e protestës së nesërme e kanë lidhur qëllimisht datën e tubimit me 1 Tetorin historik të vitit 1997.

Çfarë ndodhi më 1 tetor 1997?

Kosova e vitit 1997 ndodhej nën regjimin e Slobodan Millosheviqit, ndërsa shqiptarët e Kosovës prej vitesh ishin përjashtuar në masë të madhe nga institucionet publike, përfshirë sistemin arsimor.

Universiteti i Prishtinës funksiononte në kuadër të sistemit paralel të arsimit shqip. Studentët dhe profesorët zhvillonin mësimin në shtëpi private dhe objekte të improvizuara, pasi shqiptarët nuk kishin qasje normale në objektet universitare.

Në këtë situatë, studentët e Universitetit të Prishtinës vendosën të dilnin në protestë paqësore më 1 tetor 1997, duke kërkuar kthimin në objektet e Universitetit dhe realizimin e së drejtës për arsimim.

Protestës i printe Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës, ndërsa në krye të Universitetit ishte rektori Ejup Statovci.

Kolonat e studentëve u nisën në mënyrë paqësore, por protesta u ndërpre me forcë nga policia serbe. Human Rights Watch dokumentoi se policia shpërndau protestuesit dhe rrahu shumë prej tyre.

Pamjet e policisë serbe duke përdorur dhunë ndaj studentëve dhe profesorëve shqiptarë u bënë pjesë e imazheve që dokumentonin situatën e shqiptarëve të Kosovës në fund të viteve ’90.

Një moment që tejkaloi kërkesën për Universitetin

Protesta kishte si kërkesë të drejtpërdrejtë kthimin e studentëve dhe profesorëve shqiptarë në objektet universitare, por rëndësia e saj politike dhe shoqërore shkoi përtej çështjes së arsimit.

Pas vitesh të rezistencës paqësore dhe funksionimit të institucioneve paralele, dalja masive e studentëve në rrugë sinjalizoi një fazë të re të mobilizimit publik në Kosovë.

Protesta e 1 Tetorit mbeti një nga momentet më të njohura të lëvizjes studentore shqiptare të viteve ’90 dhe një prej ngjarjeve që i paraprinë periudhës së trazuar që do të pasonte në Kosovë.

29 vjet më vonë, sërish protestë më 1 tetor

Nesër, 29 vjet pas atyre ngjarjeve, qytetarët janë thirrur të mblidhen përsëri në Prishtinë.

Konteksti dhe kërkesat janë krejtësisht të ndryshme nga ato të vitit 1997.

Protesta e 1 tetorit 2026 është thirrur nga platforma “Liria ka Emër”, me moton “Jo në emrin tim”, pas aktgjykimit të 16 shtatorit të Dhomave të Specializuara ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së.

Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi janë dënuar me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet.

Organizatorët kanë bërë të ditur se protesta do të nisë në orën 16:00 në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë.

Platforma “Liria ka Emër” ka thënë se zgjedhja e 1 tetorit për protestën nuk është rastësi.

“Më 1 tetor 1997, studentët e Universitetit të Prishtinës dolën në rrugë për të kërkuar të drejtën për universitetin dhe arsimimin e tyre, të drejtat për liri, të drejtat për shqiptarët. Protesta u shtyp me dhunë nga policia serbe, ndaj nesër, 29 vjet më vonë, në sheshin Skënderbeu në Prishtinë në ora 16:00, qytetarët e Kosovës do të mblidhen përsëri për të kërkuar drejtësi”, ka deklaruar Ismail Tasholli nga platforma “Liria ka Emër”.

Edhe Eliza Hoxha kishte deklaruar më herët se data ishte zgjedhur pikërisht për simbolikën e protestës studentore të vitit 1997.

“Data nuk është zgjedhur rastësisht. Besoj e kujtojmë të gjithë 1 tetorin e vitit 1997, ku studentët e Kosovës dolën në rrugë në një protestë paqësore që mbeti një nga momentet historike dhe simbolike të rezistencës qytetare atëkohë”, kishte thënë Hoxha.

1 Tetori, nga protesta studentore te “Jo në emrin tim”

Në prag të protestës së nesërme, organizatorët po i japin tubimit edhe simbolikën historike të 1 Tetorit.

Në vitin 1997, studentët marshuan për të kërkuar kthimin në Universitet dhe të drejtën për arsimim në gjuhën shqipe.

Më 1 tetor 2026, qytetarët janë ftuar të marshojnë në kundërshtim të aktgjykimit ndaj ish-krerëve të UÇK-së dhe në mbështetje të tyre.